Z kościoła na Dobrej Radzie zniknęło zabytkowe tabernakulum?

Zabytkowe tabernakulum znika z głównego ołtarza kościelnego i zostaje zastąpione nowym. Parafianie są zaniepokojeni, proboszcz przekonuje, że oddał tabernakulum do renowacji i obraża się na wszelkie pytania, a Departament Dziedzictwa Kulturowego nic nie wie. Czy historia z kościoła Opatrzności Bożej na Dobrej Radzie to powtórka ze słynnego remontu schodów w Ostrej Bramie, czy rutynowa konserwacja przedmiotu sakralnego?

Małgorzata Kozicz
Z kościoła na Dobrej Radzie zniknęło zabytkowe tabernakulum?

Fot. Ewelina Mokrzecka

O tym, że w kościele Opatrzności Bożej stare neogotyckie tabernakulum z początku XX wieku zostało zamienione na nowe, zw.lt poinformował Dariusz Lewicki, magister ochrony zabytków i dziedzictwa kulturowego, a prywatnie parafianin kościoła. W ubiegłym roku mężczyzna prowadził badania naukowe w kościele – zarówno we wnętrzu, jak i na zewnątrz świątyni, dlatego zna doskonale stan wszystkich obiektów w kościele.

Nie wiadomo, czy wszystkie obiekty mają możliwość przetrwania bez większych zmian jeszcze przez długie lata

„Kościół Opatrzności Bożej w Wilnie znajduje się na liście chronionych przez państwo obiektów dziedzictwa kulturowego. Do tej pory nie są jednak ustalone wartości zabytkowe przedmiotów sakralnych znajdujących się wewnątrz kościoła, nieprzygotowane są także specjalne dokumenty, które by zapewniły ich ochronę prawną. Oczywiście, trudne jest poświęcenie wystarczającej uwagi wszystkim obiektom sakralnym dziedzictwa kulturowego na Litwie z powodu ich dużej – i ciągle rosnącej – liczby. Jeżeli jednak w dalszym ciągu nie zostaną podjęte działania w celu ochrony dziedzictwa znajdującego się w kościele, nie wiadomo, czy wszystkie obiekty mają możliwość przetrwania bez większych zmian jeszcze przez długie lata” – powiedział Dariusz Lewicki.

„Tabernakulum zostało oddane do renowacji. Po renowacji powróci do kościoła. Nie podoba mi się, że parafianie próbują wyjaśniać takie sprawy okrężnymi drogami, przez media, zamiast przyjść do zakrystii i zapytać” – oburzał się w rozmowie z zw.lt proboszcz parafii Opatrzności Bożej ks. Edmundas Paulionis.

Z kolei starsza specjalistka Departamentu Dziedzictwa Kulturowego Aušra Lapienė poinformowała zw.lt, że ostatnie zarejestrowane pozwolenie mające związek z kościołem Opatrzności Bożej zostało wydane w roku 2013 – wówczas departament zezwolił na remont dachu i fasady świątyni. Od tego czasu nie wpłynęły żadne wnioski o pozwolenie na renowację świątyni bądź jej elementów. Co prawda, jak dodała urzędniczka, dane dostępne w systemie są dość ogólnikowe i interesant, który zgłosiłby się z konkretnym zapytaniem bądź skargą, mógłby otrzymać bardziej wyczerpującą odpowiedź specjalistów.

Nie wpłynęły żadne wnioski o pozwolenie na renowację świątyni bądź jej elementów

Według Aušry Lapienė to, że kościół jest zarejestrowany jako chroniony obiekt dziedzictwa kulturowego, nie oznacza, że wszystkie znajdujące się w nim przedmioty będą również objęte ochroną. Zgodnie z odpowiednimi kryteriami musiałaby zostać oceniona wartość zabytkowa poszczególnych obiektów. W tym wypadku jednak, jak mówi specjalistka, proboszcz ma obowiązek zwrócenia się do Departamentu Dziedzictwa Kulturowego z wnioskiem o ocenę wartości zabytkowej tabernakulum i ewentualne pozwolenie na jego rekonstrukcję bądź zamianę.

Zapytany, czy zwracał się o pozwolenie na renowację tabernakulum do Departamentu Dziedzictwa Kulturowego, proboszcz Edmundas Paulionis stwierdził, że to „nie jest sprawa mediów”. A co z faktem, że kościół znajduje się w rejestrze dziedzictwa kulturowego i przed renowacją należy uzyskać pozwolenie odpowiednich instytucji?

„Skoro to dziedzictwo jest pod ochroną, to niech go chronią. Niech przeznaczają pieniądze i porządkują. Nie robią tego, więc porządkujemy sami” – podsumował ks. Paulionis i odmówił dalszych komentarzy.

Skoro to dziedzictwo jest pod ochroną, to niech go chronią. Nie robią tego, więc porządkujemy sami

Stare tabernakulum jest w 70 procentach autentyczne – na początku XX zostało wykonane przez wychowanków Domu Serca Jezusowego, których zakłady rzemieślnicze były założone przez ks. Karola Lubiańca nieopodal kościoła Opatrzności Bożej .

„Jakkolwiek dużo dziatwy bawi po za Ochroną, mimo to w przybytku ,,Domu Serca Jezusowego” i gwarno i wesoło i robota idzie bez przerwy: ślusarze pracują nad wykonaniem okien ażurowych, żelaznych do wybudowanej niedawno swojej kaplicy. Stolarze kończą tabernakulum i ołtarz również do swojej kaplicy. Wspaniała po nich zostanie pamiątka i jak musi być przyjemnie wychowańcom Ochrony, iż owoc ich pracy własnoręcznej złożony zostanie na cześć Bożą w świątyni i będzie następującym pokoleniom dziatwy sierocej ciągłym wzorem i zachętą do pracy” – pisał ks. Kazimierz Packiewicz w gazecie „Przyjaciel” w roku 1913.

Środek tabernakulum został przerobiony w latach 80-tych XX wieku przez twórcę sztuki ludowej Vitalijusa Valiukevičiusa.

„To był schyłek czasów radzieckich i otrzymanie pozwolenia na takie zmiany nie było możliwe albo nie miało sensu. Nie było wówczas odpowiedniego systemu, który by dbał o dziedzictwo kulturowe, szczególnie dziedzictwo chrześcijańskie” – mówi Dariusz Lewicki.

Tabernakulum godnie reprezentuje styl neogotycki. Takich przykładów na Litwie nie jest dużo

Mimo to, zdaniem specjalisty, tabernakulum zachowało wartość zabytkową.

„Cztery kolumny i daszek tabernakulum do tej pory pozostały na tym samym miejscu, nawet jeżeli niejednokrotnie były przemalowywane, stanowią wartość – tabernakulum godnie reprezentuje styl neogotycki. Takich przykładów na Litwie nie jest dużo” – podkreślił Dariusz Lewicki.

Jak dodał, poinformował już oficjalnie o sytuacji Departament Dziedzictwa Kulturowego i czeka na odpowiedź urzędu.

PODCASTY I GALERIE