Trudna dyplomacja – ambasadorowie Polski na Litwie

Prezydent Litwy Dalia Grybauskaitė przyjęła w środę listy uwierzytelniające nowej ambasador Polski na Litwie Urszuli Doroszewskiej. W historii relacji obu naszych krajów zdarzały się okresy lepsze i gorsze, zarówno jednak politycy, dyplomaci, jak i politolodzy czy dziennikarze przyznają - dla polskiego dyplomaty Litwa jest placówką ciekawą, lecz także trudną. Dzisiaj przypominamy sylwetki wszystkich ambasadorów Polski, którzy pracowali na Litwie od czasu odzyskania niepodległości.

zw.lt
Trudna dyplomacja – ambasadorowie Polski na Litwie

Urszula Doroszewska – Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny RP w Republice Litewskiej – jest absolwentką socjologii na Uniwersytecie Warszawskim. W czasie PRL angażowała się w działalność opozycyjną – była współpracownikiem KOR, jednym z założycieli Studenckiego Komitetu Solidarności w Warszawie i niezależnego pisma „Głos”. W 2006 r. została ekspertem w Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, a następnie zastępcą dyrektora Biura Spraw Zagranicznych. W latach 2008-2013 sprawowała funkcję Ambasadora RP w Gruzji. W maju 2013 r. objęła stanowisko dyrektora Instytutu Polskiego w Mińsku. We wrześniu 2015 r. została doradcą Prezydenta RP Andrzeja Dudy. Jest autorką licznych artykułów poświęconych krajom byłego ZSRR.

Ambasador Doroszewska nie udziela jeszcze wywiadów i nie komentuje w mediach spraw polsko-litewskich ani swoich przyszłych zadań. Podczas zgłoszenia jej kandydatury na ambasadora w maju bieżącego roku Doroszewska podkreślała, że wśród priorytetów jej pracy na placówce będzie utrzymanie bliskiej współpracy z Litwą w dziedzinie bezpieczeństwa regionalnego, obronności, infrastruktury i energetyki. Jak mówiła, „Litwa jest w tych sprawach ważnym i pożądanym naszym partnerem, a nasze cele są zbieżne”. Ówczesna kandydatka na ambasadora zastrzegła jednak, że Litwa „nie realizuje do końca zobowiązań przyjętych w traktacie z 1994 r. dotyczących ochrony praw Polaków na Litwie”. Jak dodała Doroszewska, są to m.in. „kwestie oświaty w języku polskim, obecności języka polskiego w przestrzeni publicznej”.

„Trzeba podkreślić, że kolejne rządy na Litwie obiecują poprawę tej sytuacji, jednak nie możemy się doczekać oczekiwanych działań. Polska cały czas oczekuje na wykonanie tych postanowień traktatu – w związku z tym dialog polsko-litewski na najwyższym szczeblu jest mniej intensywny” – mówiła.

Pierwszym polskim powojennym oficjalnym przedstawicielem na Litwie (w randze Chargé d’affaires) w latach 1991–1992 był Mariusz Maszkiewicz – polski socjolog, dyplomata, publicysta, działacz społeczny i gospodarczy. Absolwent Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 1993 roku uzyskał również tytuł doktora nauk humanistycznych. Pracę w dyplomacji rozpoczął w końcu 1990 roku; początkowo jako naczelnik Wydziału ds. Polonii, następnie chargé d’affaires na Litwie, gdzie pełnił też funkcję zastępcy ambasadora. W 1994 roku zakładał konsulat w Grodnie i do 1997 był tam konsulem generalnym. W latach 1998-2002 pełnił funkcję ambasadora RP na Białorusi. Od 2003 do 2006 roku prowadził działalność consultingową, skierowaną na wspieranie polskich przedsiębiorstw na rynkach krajów byłego ZSRS. Od stycznia do listopada 2007 roku był doradcą ds. wschodnich w gabinecie politycznym premiera Jarosława Kaczyńskiego. W latach 2008-2009 pełnił w MSZ funkcję wicedyrektora w Departamencie Wschodnim. W 2009 roku ukończył kilkumiesięczny kurs studiów nad bezpieczeństwem w Marshall Center w Garmisch-Partenkirchen. Od 2010 do 2016 r. był przewodniczącym Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Służby Zagranicznej. Działał na rzecz poprawy warunków funkcjonowania polskiej służby zagranicznej; autor artykułów, ekspertyz i raportów dot. funkcjonowania Ministerstwa. Od maja do listopada 2013 r. w Departamencie Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej MSZ. W listopadzie 2016 roku został mianowany przez Prezydenta RP ambasadorem RP w Gruzji.

Wyróżniony Krzyżem Wolności i Solidarności za działalność opozycyjną w latach 80-tych (Ruch „Wolność i Pokój”, duszpasterstwo ludzi pracy). W 2001 roku z rąk Prezydenta Litwy Valdasa Adamkusa otrzymał Order Giedymina za wkład w rozwój stosunków polsko-litewskich, zaś w 2012 roku MSZ Litwy przyznało mu honorowe odznaczenie Gwiazda Dyplomacji.
Autor wywiadu-rzeki z Vytautasem LAndsbergisem „Nasz patriotyzm, ich szowinizm?”.

Jan Widacki – znany polski adwokat, prawnik oraz dyplomata został ambasadorem w roku 1992 i sprawował ten urząd do roku 1996.

Wspominając w wywiadzie dla zw.lt tamten okres, Jan Widacki mówił: „Rozwiązano samorządy polskie i w to miejsce nie organizowano nowych wyborów. W tym czasie mianowano komisarzy, którzy tak rozumieli litewską rację stanu, że trzeba ograniczać prawa Polaków – i robili to z wielką gorliwością. Był problem z rejestracją Związku Polaków na Litwie – dramatyczne załatwianie na szczeblu rządowym, żeby ten związek wreszcie zarejestrować. Był problem języka – np. istniała opinia Komisji Języka Litewskiego, że polska gazeta ma się nazywać nie „Kurier Wileński”, a „Kurier Vilniuski”. To było tak, jak mówił Miłosz – stosunki polsko-litewskie zostały zapeklowane w 1939 roku, aż nagle otwarto słoik i wrócono do poprzedniego stanu. Myślę, że w krótkim czasie dokonano dużego postępu, już potem w takich kategoriach żeśmy nie dyskutowali, już nikt nie dyskutuje, czy można pisać po polsku „Wilno” w gazecie wychodzącej na Litwie”.

„Problem jest skomplikowany. Np. to, że nie ma dwujęzycznych nazw miejscowości, to jest nieprzestrzeganie standardu europejskiego. Z drugiej strony rozumiem doskonale obawy Litwinów. Gdyby się okazało, że w Warszawie mieszka 20 proc. mniejszości – obojętnie, rosyjskiej czy niemieckiej – i zgodnie z ustawą chcą mieć napisy rosyjskie czy niemieckie, widzę, jak opinia publiczna by reagowała. Albo gdyby w województwie mazowieckim było 60 proc. Niemców czy Rosjan, jakby Polacy reagowali na prawa tej mniejszości. To trzeba tłumaczyć, trzeba pokazywać, że na Śląsku Opolskim mamy dwujęzyczne tablice i Polska się od tego nie rozpadła. A nie tupać nogą, straszyć, odgrażać się. Przecież Sikorski (były minister spraw zagranicznych Polski Radosław Sikorski, przyp. red.) przez ileś lat tu nie przyjechał. Porównywałem jego politykę do takiego skauta, który mówił, że nie wejdzie do wody, dopóki się nie nauczy pływać. Sikorski oznajmił, że dopóki się nie poprawią stosunki, nie przyjedzie do Wilna. Same się miały poprawić? Są zaniedbania dyplomacji polskiej, dyplomacji litewskiej. Zetknęły się – kiedyś to tak nazwałem, polska pycha i litewski fobie – jedno drugie wzmacnia” – mówił Jan Widacki oceniając dzisiejszy stan relacji polsko-litewskich.

W 1996 dyplomata został odznaczony litewskim Orderem Wielkiego Księcia Giedymina II klasy z Gwiazdą, a w 2005 – Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2005). W 2011 odznaczony litewskim odznaczeniem resortowym – Gwiazdą Dyplomacji Litwy. Autor książki „Litwo, Ojczyzno nie moja”. Dzisiaj Jan Widacki jest konsulem honorowym Litwy w Krakowie.

Po Widackim placówkę objęła Eufemia Teichmann – polska ekonomistka, wykładowczyni i dyplomatka. Była ambasadorem Polski na Litwie w latach 1996-2001. Po powrocie do kraju kierowała Zakładem Badań nad Gospodarką Państw Bałtyckich (Instytutu Gospodarki SGH). Autorka wielu publikacji i prac naukowych, między innymi poświęconych Litwie i regionowi bałtyckiemu. Odznaczona Gwiazdą Dyplomacji Litwy. W 2016 roku wraz z małżonkiem Jerzym Teichmannem uhonorowana odznakami honorowymi „Zasłużony dla kultury polskiej”.

Zmarły przed rokiem Jerzy Bahr był ambasadorem na Litwie w latach 2001-2005. Urodził się w 1944 r. w Krakowie. W 1974 został zatrudniony w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, w którym pełnił funkcje członka delegacji polskiej na etapie przygotowawczym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Genewie, sekretarza ds. prasowych w Ambasadzie PRL w Bukareszcie i referenta ds. Rumunii. W stanie wojennym odszedł z resortu, wystąpił też z PZPR. W 1982 zrezygnował ze służby zagranicznej i rozpoczął pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Zakładzie Prawa Publicznego i Stosunków Międzynarodowych. Podczas wyjazdu szkoleniowego do Wiednia w 1983 uzyskał azyl polityczny. Współpracował z Radiem Wolna Europa, a ponadto z zachodnimi instytucjami badawczymi, m.in. był doradcą w Szwajcarskim Instytucie Wschodnim w Bernie. Po upadku komuny wrócił do Polski. Od 1991 r. pracował w MSZ. Od 1996 do 2001 był ambasadorem RP na Ukrainie, a w latach 2001–2005 na Litwie. Od 21 stycznia 2005 do 22 grudnia 2005 był szefem Biura Bezpieczeństwa Narodowego. 19 maja 2006 został powołany na stanowisko ambasadora RP w Rosji. Odwołano go z dniem 30 września 2010. Zasiadał w Polsko-Rosyjskiej Grupie do Spraw Trudnych. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu „Za Zasługi dla Litwy” oraz Gwiazdą Dyplomacji Litwy.

Najdłużej urzędującym ambasadorem był Janusz Skolimowski, który pracował w Wilnie w latach 2005-2013. „8 lat to jest potężny szmat czasu, to dwie normalne tury ambasadorskie. Znalazłem tu wielu przyjaciół, znalazłem wiele spraw które mnie zainteresowały, wielu nowych się nauczyłem. Z punktu widzenia mojej grubo ponad trzydziestoletniej kariery dyplomatycznej, było to bardzo ciekawe doświadczenie. Znalazłem przyjaciół i po stronie litewskiej, i po stronie polskiej, wśród Polaków tu mieszkających. Bez tego chyba nie udałoby mi się przetrwać, i być świadkiem waszych sukcesów” – mowił ambasador kończąc swoją kadencję w wywiadzie dla Radia Znad Wilii.

Skolimowski rozpoczął pracę w służbie dyplomatycznej w 1977 roku  obejmując stanowisko I sekretarza Ambasady PRL w Moskwie. W latach 1981–1985 był radcą i kierownikiem Wydziału Konsularnego Ambasady w Libii. Od 1985 pełnił funkcję zastępcy dyrektora Departamentu Konsularnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W latach 1988–1991 był konsulem generalnym w Londynie. Po powrocie do Polski kierował Departamentem Łączności, a od 1996 Departamentem Informatyki i Łączności MSZ. Od 1994 przewodniczył Międzyresortowemu Zespołowi ds. organizacji wymiany informacji z NATO i Unią Europejską. Zasiadał w Radzie Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. Współprzewodniczył Polsko-Litewskiej Komisji ds. Problemów Mniejszości Narodowych. W latach 1997–2002 pełnił funkcję ambasadora w Dublinie. Od 2002 był szefem Departamentu Konsularnego i Polonii MSZ. Nadzorował przystosowanie polskich urzędów konsularnych do wymogów funkcjonowania w Unii Europejskiej. Od 2005 do 2013 kierował Ambasadą RP w Wilnie. Od 2013 do czerwca 2016 był prezesem zarządu Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie”.

Jarosław Czubiński pracował na placówce w Wilnie w latach 2013-2017. „Mimo, że nie mam żadnych korzeni wileńskich, zakochać się w Wilnie jest bardzo prosto. Ale zrozumieć Wileńszczyznę jest rzeczą znacznie trudniejszą. Po przyjeździe bardzo szybko zorientowałem się, że moja wiedza przywieziona z Warszawy nie za bardzo pasuje do sytuacji, jaką tu zastałem, w związku z czym zacząłem intensywnie tej Wileńszczyzny się uczyć. Teraz jestem dumny, że wiem wiele, ale w dalszym ciągu jestem otwarty na nauki i czerpię te nauki ze spotkań z państwem. Jeżdżę po najbardziej unikalnych miejscach, spotykam się z każdym, zaczepiam ludzi na ulicy. Może nie jest to zbyt ortodoksyjne, ale właśnie z tego uczę się najwięcej” – mówił w jednym z wywiadów dla Radia Znad Wilii Jarosław Czubiński.

„Nie ukrywam, że przez te lata próbowaliśmy zwiększyć obszar wiedzy o Polsce wśród Litwinów i przychodzi to z ogromnym trudem. Żyjemy w obszarze pewnych stereotypów i one potrafią zamknąć naszą świadomość i nie pozwalają uruchomić wyobraźni. Oczywiście, Polska i Litwa stają się coraz bardziej na siebie otwarte. Z punktu widzenia polityka i urzędnika mogę z dumą mówić, że rozwijamy naszą współpracę bilateralną. Jesteśmy partnerami, jesteśmy dobrymi sąsiadami, ale musimy wiedzieć więcej” – zauważał dyplomata.

Jarosław Czubiński pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych rozpoczął w 1985 roku w Departamencie Prawno Traktatowym. W latach 1990-1995 wykonywał obowiązki konsula RP w Konsulacie Generalnym w Mińsku, a następnie w Ambasadzie RP w Mińsku. W 1995 wrócił do MSZ, gdzie został naczelnikiem wydziału, a następnie wicedyrektorem i p.o. dyrektora Departamentu Konsularnego i Wychodźstwa. Od 2002 do 2008 roku kierował Konsulatem Generalnym RP w Królewcu. W latach 2008-2010 kierował Departamentem Konsularnym i Polonii, a następnie Departamentem Konsularnym. W 2010 roku Jarosław Czubiński został Dyrektorem Generalnym Służby Zagranicznej. W uznaniu jego zasług jako Konsula Generalnego RP w Królewcu (2002-2008) Minister Spraw Zagranicznych uhonorował go w 2004 r. tytułem Konsula Roku.

PODCASTY I GALERIE