Wilno i Wileńszczyzna

Szyrwid – wybitna osobowość, łącząca Polaków i Litwinów

We wtorek (19 grudnia) w Pałacu Wielkich Książąt Litewskich odbyła się prezentacja wydania krytycznego „Punktów kazań” Konstantego Szyrwida, które przedstawiły autorki pięciotomowego dzieła doc. dr Virginija Vasiliauskienė i prof. dr Krystyna Rutkowska.

Wielotomowe opracowanie, na które składa się pięć książek: dwie pierwsze stanowią tekst samych kazań Szyrwida, jeszcze trzy są swoistym komentarzem do tego wydania, były wczoraj przedmiotem dyskusji. Goście wydarzenia byli zgodni, że ,,Punkty kazań” przede wszystkim otwierają drogę do wspólnych polsko-litewskich badań naukowych.
Zastępca dyrektora Instytutu Polskiego w Wilnie Paweł Krupka gratulował autorkom oraz podkreślił, że ,,Szyrwid jest jedną z tych osób, które łączą oba narody – Polaków i Litwinów”.

Szyrwid – człowiek ponadczasowy

Jeden z recenzentów opracowania prof. Bonifacas Stundžia mówił, że czytając pierwszy tom przeniósł się w czasie. Szyrwid jednak dla dzisiejszego czytelnika jest dość skomplikowany, wydanie ,,Punktów kazań” jest natomiast furtką do analizy lingwistycznej jezuity. ,,Szyrwid był człowiekiem ponadczasowym – filolog, osobowość wielokulturowa, znający kilka języków. Erudyta” – wymieniał profesor.

Prof. Paulius Subačius, który wspólnie z prof. Stundžia recenzował pięć tomów, podkreślił, że dzięki pracy prof. Rutkowskiej oraz dr Vasiliauskienė Litwa powoli zbliża się do wydania dziesięciu najważniejszych historycznych opracowań źródłowych. ,,To, na co zdecydowały się koleżanki było ogromnym wyzwaniem. Ustalenie pierwotnego pochodzenia tekstów wymaga dużego wysiłku. To naprawdę poważny krok w kierunku badań homiletyki” – powiedział naukowiec, który podkreślił, że teksty Szyrwida jasno wskazują, że język polski i litewski miały na siebie duży wpływ, wręcz się uzupełniały. ,,Potwierdza to całość opracowania. Chcę powiedzieć, że wkraczamy w nową epokę naukową” – podkreślił Subačius oraz wytłumaczył etymologię tytułu wydania. ,,Dlaczego kazania Szyrwida były krótkie? Bo to były dokładnie punkty kazań, inaczej wskazówki do głoszenia homilii w kościele” – powiedział profesor.

Polska perspektywa

Prof. Rutkowska opowiadając o pracy nad książką mówiła, że to była ogromna odpowiedzialność. ,,Dziękuję Virginiji, która zaprosiła mnie na tę ,,ucztę”, gdzie zostałam na osiem lat. To była ogromna odpowiedzialność. Na początku bałam się tego dotknąć. Współpracowałam z lituanistami i bałtystami dla których Szyrwid jest świętością, a moim zadaniem było patrzenie z polskiej perspektywy, porównywanie z polskimi tekstami źródłowymi, będącymi dziedzictwem narodowym” – tłumaczyła językoznawczyni. Analiza dotyczyła m.in. tekstów jezuity Jakuba Wujka, autor przekładu Biblii na język polski.

Współautorka książki nie kryła zachwytu opowiadając o postaci Szyrwida. ,,To była naprawdę wyjątkowa osobowość. W jezuickim zakonie, gdzie większość stanowili Niemcy, znalazł się człowiek, który znał kilka zupełnie różnych języków (…). Pracując nad ,,Punktami kazań” miałam nadzieję, że znajdę potwierdzenie, że to właśnie język polski miał wpływ na język litewski, ale nie znalazłam. Szyrwid tłumaczył z łaciny na język litewski, a później na język polski. Nie mogłam w to uwierzyć” – mówiła prof. Rutkowska. Jak dodała Szyrwid pisząc kazania starał się, aby były dostępne dla wszystkich. ,,Myślał o ludziach z różnych warstw społecznych. Pisząc natomiast łacińskie marginalia chciał poinformować Europę o swoim istnieniu” – zaznaczyła językoznawczyni.

Dr Virginija Vasiliauskienė przedstawiła referat w którym opowiedziała o wpływie Szyrwida na język litewski. ,,To był jeden z najbardziej oświeconych ludzi na Litwie w XVII w. Książka, która została wydana jest podstawą do przyszłych badań” – mówiła współautorka wydania. Jak zaznaczyła ,,Punkty kazań” są trudne do zrozumienia dla dzisiejszego odbiorcy, należy posiłkować się słownikiem. ,,Szyrwid był dla mnie darem od Boga, a jednocześnie ciężarem” – żartowała.

Konstanty Szyrwid  żył i tworzył w XVII wieku. Litewski jezuita, kaznodzieja i teolog katolicki, leksykograf jest znany m.in. z wydania słownika litewskiego. Nauki początkowe pobierał w kolegium jezuitów w Wilnie. Do nowicjatu jezuitów wstąpił w roku 1598 w Rydze. Pierwsze lata nowicjatu (1598-1599) spędził w Nieświeżu, tu słuchał lekcji retoryki. W latach 1600-1601 nauczał w niższych klasach kolegium nieświeskiego, studiując jednocześnie filozofię. W roku 1600 otrzymał w kolegium dorpackim stopień scholastyka. Następnie studiował (1603-1606) filozofię w kolegium w Pułtusku i teologię na Akademii Wileńskiej (1606-1610). Święcenia prezbiteratu przyjął około 1610 roku w Wilnie. Ostatnie śluby zakonne złożył w roku 1617. Prowadził różnorodną działalność w ramach swego zakonu: przez 3 lata wykładał filozofię, później – przez kolejne 3 lata był kaznodzieją polskim, a następnie – przez 9 lat kaznodzieją litewskim. Przez 3 lata pełnił funkcję doradcy rektora. W latach 1613–1625 był wykładowcą Pisma Świętego w Wilnie. Dopiero od roku 1628 (zwolniony od wielu zajęć z powodu choroby), mógł się poświęcić wyłącznie pracy pisarskiej. W uznaniu zasług otrzymał w roku 1631 (kilka miesięcy przed śmiercią) privatim od władz Akademii Wileńskiej tytuł mistrza sztuk wyzwolonych i filozofii.

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Spaudos, radijo ir televizijos rėmimo fondas
Radar Wileński – Poinformuj nas!