Wilno i Wileńszczyzna
Joanna Bożerodska

Surdopedagog Urszula Lachowicz: Najważniejsze jest dobro dzieci

Pedagogika od zawsze była dziedziną wymagającą i pełną codziennych wyzwań. Jednak nauczanie osób z wadami słuchu stawia przed nauczycielami jeszcze większe wyzwania - opowiedziała zw.lt absolwentka Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie im. Marii Grzegorzewskiej, pracownik Litewskiego Centrum Edukacyjnego Osób Niesłyszących i Niedosłyszących, młoda Polka z Wilna Urszula Lachowicz.


Surdopedagog Urszula Lachowicz: Najważniejsze jest dobro dzieci
Fot. Urszula Liachowicz

Joanna Bożerodska, zw.lt: Czym się zajmuje surdopedagog?

Surdopedagogika zajmuje się teorią oraz praktyką kształcenia osób z wadą słuchu, osób niesłyszących i słabosłyszących. To jest proces nauczania dziecka z wadą słuchu dostosowując skuteczne formy opieki, metody i techniki pracy rewalidacyjnej. Chciałabym zaznaczyć, że surdopedagog nie jest jedynym podmiotem w rozwoju dziecka z wadą słuchu. Procesem nauczania dziecka z wadą słuchu zajmuje się również psycholog, pedagog, pedagog specjalny, logopeda, wychowawca  i inni terapeuci. Wszyscy razem dostosowują program nauczania do indywidualnych możliwości i potrzeb dziecka z wadą słuchu.

Surdopedagog może pełnić wiele funkcji: od wychowawcy czy przedmiotowca, do prowadzącego indywidualnych zajęć rewalidacyjnych, których celem jest uaktywnienie i wykorzystanie istniejących resztek słuchowych oraz kompensowanie, a także wyrównanie poprzez zastępowanie wady słuchu innymi zmysłami dynamizując rozwój dziecka. Są to zajęcia terapii słuchowej, logopedycznej, psychologicznej, psychomotorycznej, logorytmiki, pomocy psychospołecznej i innych o charakterze terapeutycznym.

Czy osoba z wadą słuchu jest w stanie zaadaptować się w społeczeństwie bez pomocy surdopedagoga?

Na pewno może, jednak każdy przypadek jest inny. Tu właśnie ważną rolę odgrywają rodzice, od których zależy jak będzie przebiegał proces rewalidacyjny dziecka. Wczesna diagnoza i wczesne rozpoznanie wady słuchu, a także zastosowanie aparatów słuchowych, bądź implantów ślimakowych, umożliwia dziecku uzyskanie najlepszych rezultatów w rozwoju umysłowym i fizycznym.

Wczesna diagnoza i wczesne rozpoznanie wady słuchu, a także zastosowanie aparatów słuchowych, bądź implantów ślimakowych, umożliwia dziecku uzyskanie najlepszych rezultatów w rozwoju umysłowym i fizycznym.

Wszystko zależy od ubytku słuchu, jaki ma dziecko. Jeżeli dziecko pochodzi z rodziny niesłyszącej, jest dotknięte uszkodzeniem słuchu w stopniu głębokim, nie zostało zaopatrzone w aparaty słuchowe, bądź implanty ślimakowe, to w takim razie prawdopodobnie rodzice będą wychowywać dziecko w języku migowym, gdyż dziecko nie ma możliwości korzystania z resztek słuchowych. Jednak to nie znaczy, że dziecko będzie mniej inteligentne. Po prostu językiem ojczystym tego dziecka będzie język migowy i cały proces edukacyjny będzie opierał się na gestach. Mimo wszystko pomoc specjalisty w tym wypadku ulepsza proces dydaktyczny i rewalidacyjny dziecka z wadą słuchu.

W przypadku dziecka z lekkim niedosłuchem, bądź dziecka, które straciło słuch w wieku późniejszym i mowa dźwiękowa została chociażby w  stopniu minimalnym ukształtowana, w takim wypadku  rolą surdopedagoga jest pokierowanie pacjenta w stronę świata dźwięków. Terapeuta skupia się na jak największej stymulacji wykorzystywania resztek słuchowych i jak największym poszerzeniu zasobu słów posługując się mową dźwiękową, pracą nad prawidłową artykulacją i rozumieniem sensu słów.

Jak myślisz, czy osoby niesłyszące i niedosłyszące są izolowane w społeczeństwie litewskim?

To zależy od indywidualnego podejścia do sytuacji osoby z wadą słuchu oraz wyłącznie od jej osobistej decyzji: socjalizowania się ze światem słyszących, czy pozostania w wąskim kręgu osób niesłyszących. Niestety na taką decyzję ma wpływ poziom ubytku słuchu. Osoba posługująca się wyłącznie językiem migowym może mieć większe trudności z porozumiewaniem się  ze światem zewnętrznym, niż osoba z małym ubytkiem słuchu, która potrafi w większym stopniu posługiwać się mową dźwiękową. Z innej strony, taka osoba może być dyskryminowana z powodu niezrozumienia istoty niewyraźności jej mowy, więc osoba niesłysząca może poczuć się odrzucona i czuć niechęć do ludzi słyszących. Także na to często ma wpływ to, w jakim środowisku dziecko adaptuje się, czy w świecie osób posługujących się mową dźwiękową czy językiem migowym. Tak naprawdę osoby z wadą słuchu posiadają swoją piękną, odrębną kulturę i bardziej trzymają się w tej grupie. Co najważniejsze, są z tego dumni i to cieszy.

Osoby z wadą słuchu posiadają swoją piękną, odrębną kulturę.

Czy istnieje ryzyko, że prowadzone przez surdopedagoga zajęcia jednak nie przyniosą żadnych rezultatów?

W każdej dziedzinie pedagogiki istnieje ryzyko, że uczeń niczego się nie nauczy i surdopedagogika nie jest wyjątkiem. Oczywiście, jeżeli nauczyciel nie będzie zaangażowany w swoją pracę i będzie mu zależało wyłącznie na zarabianiu pieniędzy, to osiągnięcie jakichkolwiek rezultatów będzie trudne, ale takie sytuacje są szybko wykrywane. Dzieci nie kłamią, one od razu mówią, że z tym nauczycielem niczego nie robią i nic im się nie udaje.

Inną sprawą jest, kiedy pedagog poświęca całego siebie, jednak uczniowi wciąż się nie udaje osiągnąć odpowiednich wyników. W takiej sytuacji zawsze mówię, żeby nie ukrywać faktu, że wam coś się nie udaje, bo to jest całkowicie normalne. Im wcześniej wykryjecie, że dziecko nie znajduje wspólnego języka z terapeutą, tym szybciej będzie można zacząć działać, zmienić specjalistę czy metodę nauczania. Najważniejsze jest dobro dzieci i wszystko jest dla nich – nie dla nas.

Najważniejsze jest dobro dzieci i wszystko jest dla nich – nie dla nas.

Jakie są przykładowe metody i techniki stosowane w nauce osób niesłyszących?

W nauczaniu dzieci z wadą słuchu stosuje się wiele metod porozumiewania się. Metoda migowa, daktylografia, metoda ustna, metoda totalnej komunikacji, metoda kombinowana bądź fonogesty.

W Centrum, którym pracuję, wykorzystuje się metodę totalnej komunikacji. W skład tej metody wchodzą wszystkie metody nauczania języka i środki porozumiewania się osób z wadą słuchu. Takie jak mowa ustna i wyraźna artykulacja, odczytywanie mowy z ust osoby mówiącej, wychowanie słuchowe, trening słuchowy, czytanie, pisanie, system językowo – migowy, klasyczny język migowy, fonogesty oraz daktylografia. W danej metodzie nauczyciel dostosowuje się do własnej i spontanicznej ekspresji dziecka.

Jak odnalazłaś się w surdopedagogice?

Rozpoczęłam studia pedagogiczne, które miały szeroki profil i mogłam poznać różne dziedziny tej nauki. Kiedy przyszedł czas wybrania specjalizacji, poznałam dziewczynę, która miała niesłyszącą siostrę. Właśnie to ona mi opowiedziała o świecie niesłyszących. Natychmiast zafascynowałam się surdopedagogiką i zrozumiałam, że to jest moje powołanie. Jestem bardzo szczęśliwa mogąc pomagać dzieciom z wadą słuchu.

Jestem bardzo szczęśliwa mogąc pomagać dzieciom z wadą słuchu.

Muzyka, śpiew, taniec, świat dźwięków odgrywa bardzo ważną rolę w moim życiu i fascynuje się tym światem dźwięków, dlatego mam możliwość zapoznania z tym światem dźwięków dziecko z wadą słuchu.