Wilno i Wileńszczyzna
Ewelina Knutowicz

Stulecie powstania Uniwersytetu Stefana Batorego: Nie jest to już tematem tabu

Na Uniwersytecie Wileńskim odbyła się konferencja „100. rocznica utworzenia Uniwersytetu Stefana Batorego”. O znaczeniu, historii, wybitnych absolwentach tej uczelni podczas konferencji naukowej mówili Polacy i Litwini.

Wicerektor Uniwersytetu Wileńskiego prof. Rimantas Jankauskas powiedział w języku polskim, że jest bardzo zadowolony z tego, że ma taką możliwość wzięcia udziału w tej konferencji. Podkreślił on wagę Uniwersytetu Stefana Batorego w kształceniu młodych ludzi, którzy tworzyli literaturę, obrazy i inną sztukę. „W trakcie dziesięcioleci próbowano skasować pamięć o wadze tej uczelni w dwudziestoleciu międzywojennym. Na szczęście, nie udało się tego zrobić” – podkreślił profesor. Wicerektor przypomniał również, jak ważnym wydarzeniem był pochówek powstańców styczniowych, jaki się odbył dwa tygodnie temu.

Konferencja odbywa się w trakcie dwudniowego strajku uczelni. Społeczność akademicka w taki sposób chce zwrócić uwagę na zbyt niskie wynagrodzenia wykładowców i stypendia studentów. „Uniwersytet w trakcie tego stulecia przeżył wiele reform. Zmiany zachodzą również dzisiaj. Potrzebujemy ich zwłaszcza w litewskim systemie edukacji. Nie chodzi nam wyłącznie o sumy pieniężne, ale również o zapewnienie dobrych warunków nauki i możliwość jakościowego przekazania wiedzy przyszłym pokoleniom. Skoro uczelnia działa w ciągu tylu lat, nie możemy pozwolić, aby teraz upadła” – dodał wicerektor.

Fot. Joanna Bożerodska

Urszula Doroszewska, Ambasador RP na Litwie, przypomniała zebranym, że Uniwersytet Wileński obchodzi w tym roku 440-lecie istnienia. Wspomniała też o niedawnych wydarzeniach.

„Wszyscy jeszcze jesteśmy pod wrażeniem pogrzebu powstańców styczniowych, który miał tu niedawno miejsce w Wilnie z udziałem najwyższych sił władz państwowych. Chciałam wspomnieć, że powstańcy styczniowi walczyli nie tylko o wolność, ale również o prawo do nauki, również tej akademickiej, wolność myślenia” – dodała. „Dokładnie 100 lat temu w Wilnie reaktywowano działalność uczelni wyższej pod nazwą Uniwersytetu Stefana Batorego. To jedna z najważniejszych uczelni w regionie, którą ukończyli tysiące wybitnych prawników, lekarzy i humanistów. Tu się uczyli m.in. Czesław Miłosz, Abraham Suckewer czy Vladas Drėma. Spadkobiercą USB jest Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, który jest współorganizatorem tego wydarzenia” – podsumowała Ambasador RP.

Urszula Doroszewska/Fot. Joanna Bożerodska

Przedstawiciele pracowników Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu podkreślili, że ta wizyta ma szczególne znaczenie.

„Naszą uczelnię tworzyli absolwenci wszystkich uniwersytetów, jakie działały w Polsce przed II wojną światową, jak też europejskich uczelni. Największą grupę stanowiły osoby z Wilna. Na UMK wykładało ponad 130 pracowników z Uniwersytetu Stefana Batorego. A przecież do nas przybyli również pracownicy administracji i obsługi oraz grupy studenckie. Ci, którzy nie mogli pracować w radzieckiej Litwie, w Toruniu znaleźli swój nowy dom. Mimo trudnych warunków i traumatycznych wojennych doświadczeń przystąpili do budowy uniwersytetu w Toruniu. Wielu z nich podjęło się tego zadania po raz kolejny w życiu. Był wśród nich m.in. Ludwik Kolankowski, wybitny historyk, który w 1945 r. został pierwszym rektorem UMK. Warto wspomnieć, że w pierwszym Senacie uczelni zasiadali wyłącznie profesorowie z Wilna. Pamiętamy, jak wiele zawdzięczamy temu miastu. Z czcią myślimy o profesorach i pracownikach z Wilna. Stulecie Uniwersytetu Stefana Batorego to również nasze własne święto” – powiedział prof. dr hab. Jacek Manitius.

Jacek Manitius/Fot. Joanna Bożerodska

Czesław Okińczyc, sygnatariusz Aktu Niepodległości Litwy oraz członek Rady UW, powiedział, że cieszy go fakt, że Uniwersytet Stefana Batorego już nie jest na Litwie tematem tabu, chociaż, niestety, należy konstatować, że nadal zdarzają się fakty świadomego unikania wspominania o tym okresie Uniwersytetu Wileńskiego.

„Niedawno sam mogłem się o tym przekonać: przed miesiącem uczestniczyłem w obchodach 440-lecia powołania oraz 30-lecia przywrócenia działalności Wydziału Filozofii naszego Uniwersytetu. Jeden z prelegentów (nie wymieniam nazwiska), wyraziście przedstawiając najważniejsze etapy historii Wydziału Filozofii, ani słówkiem nie wspomniał o okresie międzywojennym. A przecież wiemy, że wskrzeszony w 1919 roku Uniwersytet Wileński posiadał świetny wydział filozoficzny, na którym wykładali sławy o znaczeniu międzynarodowym: Wincenty Lutosławski, Władysław Tatarkiewicz, Marian Zdziechowski, Wiktor Sukiennicki. Wileńskie środowisko filozoficzne charakteryzowała wszechstronność zainteresowań naukowych, pluralistyczne rozumienie istoty filozofii i jej zadań kulturotwórczych, przywiązywanie dużej uwagi do zagadnień historiozoficznych i społecznych” – wyjaśnił sygnatariusz.

„Konferencja jest jednym z licznych dowodów na to, że postrzeganie Uniwersytetu Stefana Batorego na Litwie się zmienia. Podobnie jak zmienia się nastawienie do wielu innych wspólnych, polsko-litewskich kart naszej historii: Konstytucji Trzeciego Maja, Unii Lubelskiej, Powstania Styczniowego. Zaledwie przed dwoma tygodniami byliśmy w Wilnie świadkami niezwykłego wydarzenia, które tę zmianę obrazuje. Mam na myśli uroczysty pochówek Konstantego Kalinowskiego, Zygmunta Sierakowskiego i innych powstańców styczniowych na wileńskiej Rossie.
Zmiany są widoczne i w wileńskim świecie akademickim, i w życiu całego kraju. Na przykład, Narodowy Instytut Raka nawet w swoim logo jako datę swojego założenia bez obawy podaje rok 1931. Właśnie w owym roku profesor Uniwersytetu Stefana Batorego Kazimierz Pelczar założył w Wilnie najpierw Stowarzyszenie do Walki z Chorobami Nowotworowymi, a następnie i szpital z instytutem badawczym. Jestem wdzięczny, że litewscy lekarze pielęgnują pamięć o działalności Kazimierza Pelczara oraz godnie upamiętniają jego imię” – dodał Okińczyc.

Okińczyca cieszy też twarde stanowisko Wydziału Medycyny Uniwersytetu Wileńskiego przy ocenie swojej historii. 23 listopada 2018 r. na tym wydziale została otwarta wystawa poświęcona, według słów dziekana wydziału prof. Algirdasa Utkusa, mniej znanemu w naszym kraju, ale jakże ważnemu okresowi historii Wydziału Medycyny Uniwersytetu Wileńskiego (ówczesnego Uniwersytetu Stefana Batorego) (1918-1939). W swoim przemówieniu, wygłoszonym poprawną polszyczyzną, szanowny dziekan zaznaczył, że „W długiej i ciekawej księdze historii obu narodów wystawa ta jest tylko jeszcze jednym akapitem w naszej wspólnej historii. Uniwersytet Stefana Batorego jest nader ważną częścią dziedzictwa historycznego Polski i Litwy, natomiast ówczesna działalność Wydziału Medycyny niewątpliwie znacząca nie tylko dla Litwy, ale i dla Polski”.

„Wspaniałe słowa! Przecież prawdziwa nauka, prawdziwy uniwersytet rzeczywiście jest ponad granicami państwowymi, otwartymi oczyma patrzący na, niestety, zdarzające się w naszym życiu różnorodne niesnaski narodowościowe. Dla podtrzymania żywotności Uniwersytetu wręcz niezbędne są naukowe kontakty międzynarodowe, otwartość i tolerancja, wymiana myśli i idei. Uniwersytet Stefana Batorego był na takie kontakty otwarty, kształcąc ludzi, którzy stali się następnie nie tylko litewską czy polską, ale też światową elitą intelektualną” – sądzi sygnatariusz.

„Podobnie jak – nie wątpię – wszyscy na tej sali zawsze byłem i jestem zwolennikiem porozumienia polsko-litewskiego, zacieśniania związków naukowych i kulturalnych pomiędzy Litwą a Polską. Niezwykle więc się cieszę, że jesteśmy świadkami tak fantastycznego ocieplenia relacji między Litwą a Polską, Polakami i Litwinami, jakiego doświadczmy ostatnio i którego widzialnym i namacalnym symbolem są nie tylko obchody na Rossie z udziałem najwyższych dostojników państwa litewskiego i państwa polskiego, ale i ta nasza dzisiejsza konferencja. Jestem wdzięczny każdemu z was, że dziś w wolnej, niepodległej i demokratycznej Litwie możemy nareszcie mówić o Uniwersytecie Wileńskim nie pomijając żadnego jego okresu historycznego. Wierzę, że to nie apogeum, a dopiero początek owocnej i strategicznej współpracy polsko-litewskiej, która niewątpliwie przyczyni się i do rozkwitu Uniwersytetu Wileńskiego” – powiedział Okińczyc.

„O tym, że czeka nas piękna przyszłość, świadczy też to, że ja, Czesław Okińczyc, pozdrawiam was dzisiaj również między innymi jako członek Rady Uniwersytetu Wileńskiego. Znaczna część społeczności uniwersyteckiej wybrała mnie już na drugą z kolei kadencję. Odbieram to jako zaszczytny obowiązek służby na rzecz naszego wspólnego Uniwersytetu, nie wykreślając z jego historii żadnego z okresów, jak też nie możemy wykreślić żadnego dnia z życia człowieka” – podsumował członek Rady UW.

Czesław Okińczyc/Fot. Joanna Bożerodska

Przestawiciele UMK wręczyli również medale z okazji 100-lecia Uniwersytetu Stefana Batorego. Otrzymali je m.in. Ambasador RP Urszula Doroszewska, prof. Marija Drėmaitė, rektor UW Artūras Žukauskas, prof. Tomas Venclova, dyrektor muzeum UW Ramūnas Kondratas.

Po prezentacjach, które wygłosili prof. Marija Drėmaitė, prof. Anna Supruniuk i prof. Tomas Venclova, odbyło się otwarcie wystawy „Uniwersytet Stefana Batorego 1919-1939”, na której można będzie obejrzeć portrety rektorów, insygnia rektorskie i dziekańskie, ukazujące wielkość i dostojeństwo akademickie wileńskiej uczelni. Uzupełnią ją plansze w językach litewskim, polskim i angielskim, przedstawiające działalność naukowo-badawczą uczelni, jej osiągnięcia i dynamiczny rozwój. Wystawa przyjedzie do Wilna z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Częścią konferencji była również dyskusja „Uniwersytet Stefana Batorego w opinii publicznej w Polsce i na Litwie” z udziałem prof. Alfredasa Bumblauskasa, dr Barbary Stankiewicz i prof. Mirosława A. Supruniuka.

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Spaudos, radijo ir televizijos rėmimo fondas
Radar Wileński – Poinformuj nas!