Dzieje rodziny Marcinkiewiczów: „Przykład losu, jaki spotkał polskie elity”

"Miała to być ilustracja losów polskiej inteligencji" - mówi historyk Paweł Niziołek o swojej książce "Płacąc za wolność. Wojenne losy rodziny Marcinkiewiczów", w której nie brak także wileńskich wątków. Prezentacja książki odbyła się w Domu Kultury Polskiej w ramach spotkań organizowanych przez białostocki Instytut Pamięci Narodowej "Przystanek historia".

Małgorzata Kozicz
Dzieje rodziny Marcinkiewiczów: „Przykład losu, jaki spotkał polskie elity”

Fot. Małgorzata Kozicz

„Była to rodzina, wywodząca się z przedwojennej elity Rzeczpospolitej, tak wiejskiej, jak i miejskiej. Wydawało mi się warte, aby podjąć wysiłek pokazania takiej rodziny jako przykładu losu, jaki spotkał polskie elity w okresie II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu. Jak wiemy, te elity zostały w dużej mierze ze społeczeństwa polskiego wyeliminowane, na różny sposób. Ponieważ ta rodzina jest dość liczna, ma wielu członków, na jej przykładzie możemy zaobserwować naprawdę bardzo wiele polskich dróg, jakie musieli pokonać przedstawiciele naszej elity” – powiedział w rozmowie z zw.lt autor książki Paweł Niziołek.

Najbardziej znanym przedstawicielem rodziny Marcinkiewiczów jest Józef, słynny matematyk, zaliczany do grona najwybitniejszych polskich naukowców. Jak mówi autor, celowo nie ograniczył się jednak do przedstawienia jednego tylko członka rodziny – z jednakową uwagą potraktował wszystkich jej przedstawicieli.

„Były to osoby o bogatych życiorysach – dzieci chłopskie, spośród których większość dzięki determinacji własnej i rodziców zdobyła wyższe wykształcenie i podjęła pracę w cenionych zawodach, podnosząc swój status społeczny. (…). Tragedia, która dotknęła polskie elity w okresie II wojny światowej, stała się także udziałem Marcinkiewiczów. Czterech braci brało udział w kampanii wrześniowej. Józef dostał się do niewoli sowieckiej i stał się ofiarą Zbrodni Katyńskiej. (…) Mieczysław, Kazimierz i Stanisława uczestniczyli w konspiracji niepodległościowej na Sokólszczyźnie. W rodzinnym domu prowadzono tajne nauczanie. W Polsce „ludowej” dotknęły ich represje w najbardziej tragicznym wymiarze. Edward przez obozy na Litwie i w ZSRS trafił do Polskich Sił Zbrojnych. Walczył na froncie włoskim. Udziałem ich rodziców stały się deportacje w głąb ZSRS, skąd już nie powrócili” – czytamy we wstępie książki.

W książce nie zabrakło akcentów wileńskich.

„To przede wszystkim wątek Józefa Marcinkiewicza, wybitnego matematyka, wywodzącego się z Uniwersytetu Stefana Batorego, ale także jego braci, którzy przez Wilno w różnych etapach swojego życia, szczególnie w okresie kampanii wrześniowej, przechodzili, choćby Edward Marcinkiewicz, który omalże nie wziął udziału w obronie Wilna” – wymienia Niziołek.

Praca nad książką trwała blisko 5 lat.

„Taka jest cena za podejmowanie się tego typu tematów. Materiały dotyczące rodziny bądź co bądź wiejskiej są bardzo skąpe, a w związku z ogromną ruchliwością jej przedstawicieli w czasie wojny, bardzo rozproszone. Musiałem odwiedzić bardzo wiele archiwów jak w kraju, tak i za granicą, żeby zgromadzić podstawowy zrąb materiałów do podjęcia się tego tematu” – opowiada autor. Jak dodaje, w przypadku Wilna skorzystał z badań prof. Romualda Brazisa, który wcześniej zajmował się Józefem Marcinkiewiczem i bardzo dobrze opracował archiwalia z archiwum uniwersytetu.

Uwaga, konkurs! Pierwsze trzy osoby, które poprawnie odpowiedzą na pytanie konkursowe, otrzymają egzemplarz książki Pawła Niziołka „Płacąc za wolność. Wojenne losy rodziny Marcinkiewiczów” z autografem autora. Odpowiedzi należy zostawiać w komentarzach pod artykułem. Pytanie: W jakim mieście przyznawana jest corocznie nagroda imienia Józefa Marcinkiewicza dla młodych matematyków?

PODCASTY I GALERIE