Wilno i Wileńszczyzna
zw.lt

Dziedziczak odpowiada Liroyowi: Oświata polska na Litwie absolutnie priorytetowa

We wrześniu znany polski raper, poseł na Sejm RP Paweł Liroy-Marzec wystosował pismo do ministra spraw zagranicznych RP, w którym żąda wyjaśnień w kwestii sytuacji Polaków na Litwie. Pytania dotyczyły między innymi szkoły Lelewela, poseł pytał także o dyskryminację Polaków na Litwie. W październiku sekretarz stanu w MSZ RP Jan Dziedziczak odpowiedział na interpelację. Tekst odpowiedzi zamieszczamy w całości.

Szanowny Panie Marszałku,

problematyka oświaty polskiej na Litwie traktowana jest przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych absolutnie priorytetowo i nie jest to wyłącznie kwestia składanych oświadczeń i deklaracji, ale realnie świadczonej poważnej pomocy materialnej, organizacyjnej i politycznej.

To właśnie Ministerstwo, przez swoje placówki, jest dla wielu instytucji w kraju, także podobnie jak Pan Poseł zaangażowanych parlamentarzystów, źródłem wiedzy o potrzebach społeczności polskich i sposobach poprawy ich sytuacji, a także o pojawiających się często zagrożeniach dla polskich mniejszości narodowych. Działając przez swoją placówkę w Wilnie, MSZ pilnie obserwuje szkolnictwo polskie na Litwie, w którym poruszone przez Pana Posła problemy szkoły im. J. Lelewela są wyjątkowo spektakularne i przykre, ale niestety nie jedyne.

Bardzo trudne jest określenie wysokości nakładów Państwa Polskiego w kolejnych latach skierowanych na pomoc Szkole im. J. Lelewela. Nie świadczono bowiem pomocy odrębnie konkretnym szkołom polskim; kierowano ją zbiorczo na oświatę polską i inne działania wspierające polską mniejszość narodową na Litwie. Szczególnie istotne i duże było wsparcie dla systemu szkół litewskich prowadzących nauczanie w języku polskim, w tym oczywiście i dla szkoły im. Lelewela. Wiele podmiotów krajowych dystrybuowało środki z budżetu państwa przeznaczone na te cele. Były to i są m.in. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz wykorzystujące środki finansowe przekazywane przez Senat RP, następnie MSZ i obecnie znów Senat, organizacje pozarządowe, a wśród nich szczególnie zaangażowane w pomoc Polakom na Litwie – Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Fundacja Pomoc Polakom na Wschodzie, Fundacja „Oświata Polska za Granicą”, Stowarzyszenie „Odra-Niemen”.

Wydatki Ministerstwa Spraw Zagranicznych na pomoc Polakom na Litwie, która to społeczność otrzymuje największe wsparcie, w ciągu ostatnich 3 lat wyniosły w sumie ok. 46.248.000 PLN. Ponad połowa tej sumy przeznaczana była na wsparcie oświaty. Głównym partnerem w określaniu potrzeb polskiej oświaty na Litwie i sposobów ich zaspokojenia, a także redystrybucji środków finansowych z Polski jest wyspecjalizowane w tej problematyce Stowarzyszenie Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”. Większość tych środków trafiła na Litwę w wyniku konkursu realizowanego przez MSZ, natomiast ambasada wydatkowała na te cele ok. 5.828.000 PLN.

Warto też wspomnieć o ostatniej akcji MSZ na rzecz wsparcia dla pierwszoklasistów ze szkół polskich. Za pośrednictwem Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie, MSZ przekazało w lecie br. w sumie 1 mln. PLN na wyprawki szkolne oraz bezpośrednie wsparcie każdego pierwszoklasisty kwotą 500 PLN. Taką pomoc otrzymało w bieżącym roku 1101 dzieci polskich z Litwy.

Szkoła Średnia im. J. Lelewela, z polskim i rosyjskim językiem nauczania, przez lata była jedną z kilku szkół w Wilnie, choć jej historia i liczba przywiązanych do niej wychowanków nadawały jej szczególną pozycję. Nie miała jednak większych problemów do czasu wszczęcia postepowania o nadanie szkole statusu gimnazjum (czyli szkoły średniej z egzaminem maturalnym) i uzależnienia tego przez władze samorządowe miasta od udostępnienia dotychczasowej historycznej siedziby szkoły uczniom litewskim i przeprowadzenie się do budynku dawnej szkoły podstawowej im. Wiwulskiego w sąsiedniej dzielnicy Żyrmuny. Placówka wspierała regularnie szkołę, na ogół na jej wniosek, m.in. w 2007 r. – 500 EUR na sprzęt sportowy, w 2008 r. – 500 EUR na wyjazd edukacyjny grupy uczniów do Polski, w 2009 r. – 270 EUR na zakup sprzętu sportowego, w 2011 r. – 5253 EUR głównie na zakup pomocy naukowych, dydaktycznych i książek oraz wsparcie dla pierwszaków w ramach tzw. Wyprawek (podobnie w 2012 r.), w 2014 r. – 1824 EUR na wydanie kroniki 70-lecia szkoły „Zawsze wierni Piątce” oraz 980 EUR na oświetlenie auli i duży zestaw nowych książek.

Przedstawiona powyżej pomoc finansowa dla oświaty polskiej nie wyczerpuje oczywiście działań palcówki, mających na celu ochronę praw i interesów polskiej mniejszości narodowej na Litwie. Jednym z głównych zadań Ambasady jest utrzymywanie stałego kontaktu z organizacjami polskimi, monitorowanie działań władz litewskich wobec społeczności polskiej i sygnalizowanie do kraju rodzących się zagrożeń dla Polaków na Litwie. Tak też było, gdy pojawiły się problemy z uzyskaniem akredytacji przez niektóre szkoły polskie, zwłaszcza w Wilnie. Jedną z nich była szkoła Lelewela, której wkrótce władze miasta arbitralnie nakazały przeprowadzkę do innej siedziby. Poza zasygnalizowaniem groźnej dla szkoły sytuacji, placówka podjęła wiele działań na miejscu. Ambasador J. Czubiński rozmawiał na ten temat w litewskim Ministerstwie Oświaty i Nauki oraz dwukrotnie (ostatnio we wrześniu br.) z merem Wilna R. Szimasziusem. Placówka pozostawała także w kontakcie z dyrekcją szkoły oraz przedstawicielami rodziców, skupionych m.in. w komitetach protestacyjnych.

Powracając do odpowiedzi na pytania sformułowane przez Pana Posła, MSZ ocenia te działania Ambasadora jako adekwatne i w tej określonej sytuacji jako wyczerpujące gamę możliwych do wykorzystania w dyplomacji środków.

Warto zwrócić uwagę, że równocześnie, między innymi dzięki sygnałom z MSZ, w kwestie politycznego wsparcia oświaty polskiej na Litwie, a od pewnego czasu, także konkretnie w próby pomocy szkole Lelewela, zaangażowało się wielu polityków polskich, nie wyłączając posłów i senatorów. W czasie niedawnej rozmowy z prezydent RL D. Grybauskaite w Dubrowniku, temat problemów oświaty i szkoły Lelewela, poruszył także pan prezydent A. Duda. Mamy nadzieję, że problemy te uda się rozwiązać na poziomie bilateralnym. Nie tracimy jednak z pola widzenia także możliwości wykorzystania innych instrumentów, w tym na przykład odwołania się do opinii Rady Europy i uruchomienia stosownych w takich przypadkach działań.

W tej chwili trudno przewidzieć dalszy rozwój sytuacji. Należy jednocześnie zauważyć, że na kalendarz i dynamikę działań wpływa obecnie sytuacja okołowyborcza na Litwie i oczekiwanie na sformowanie się nowego rządu litewskiego.

Z poważaniem,

Z upoważnienia Ministra Spraw Zagranicznych

Jan Dziedziczak

Sekretarz Stanu

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Spaudos, radijo ir televizijos rėmimo fondas
Radar Wileński – Poinformuj nas!