Czesław Okińczyc – członek Rady Doradców Narodowego Instytutu Raka

Przemówienie Czesława Okińczyca na konferencji „W walce z rakiem: wczoraj, dziś i jutro” z okazji 90-lecia Narodowego Instytutu Raka (1 lipca 2021):

zw.lt
Czesław Okińczyc – członek Rady Doradców Narodowego Instytutu Raka

Fot. Joanna Bożerodska

W emblemacie Narodowego Instytutu Raka widzimy cztery cyfry — 1931. Jest to symboliczne nawiązanie do 1 grudnia 1931 roku, gdy w Wilnie powstał pierwszy w tym regionie oraz jeden z największych i najbardziej postępowych zakładów onkologicznych w ówczesnej Europie.

Jego założycielem został był profesor Kazimierz Pelczar. Postać niezwykła, genialna i jednocześnie tragiczna, będąca niejako symbolem burzliwej historii terenów, na których i nam przyszło żyć. Wybitny onkolog, światowej sławy naukowiec i autorytet medyczny, dydaktyk, społecznik i humanista i jednocześnie człowiek niezwykłej dobroci i kultury osobistej. Początkowo pracował jako lekarz i wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, po 1930 r. został profesorem i dziekanem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

Pod jego kierownictwem wydział rozwinął się, wydając wiele ważnych publikacji naukowych i kształcąc studentów, którzy zostali później znanymi lekarzami i naukowców. W 1931 roku Kazimierz Pelczar założył pod patronatem Wileńskiego Komitetu do Zwalczania Raka pierwsze w przedwojennej Polsce centrum onkologii – Zakład Badawczo-Leczniczy dla Chorych na Nowotwory w Wilnie, w którym wdrażał nowatorskie terapie, m.in. z zastosowaniem promieniotwórczego radu oraz wyprodukowanego według autorskiej receptury leku kefalina.

W czasie II wojny światowej pozostał w Wilnie, choć proponowano mu prestiżowe stanowiska w Nowym Jorku, Londynie, Paryżu czy Rzymie. Został aresztowany w nocy z 16 na 17 września 1943 roku, jako jeden
ze stu zakładników, w odwecie za wykonanie przez podziemie wyroku na agencie gestapo. Zginął, rozstrzelany wraz z dziewięcioma innymi osobami w Ponarach. Kilka godzin po egzekucji, dotarł do Wilna telegram z Berlina, by profesora zwolnić…

Jednak założony przez prof. Kazimierza Pelczara Zakład przeżył swojego twórcę, stawał się coraz bardziej wykwalifikowaną placówką. Z biegiem czasu rozbudowany i znakomicie wyposażony, stał się dziś litewskim Narodowym Instytutem Raka.

Cieszę się, że obecni pracownicy i kierownicy Instytutu nie zapomnieli o chlubnych początkach placówki i jej twórcy. Komisja Narodowego Instytutu Raka pod kierownictwem dr Albertasa Ulysa zaproponowała upamiętnienie prekursora tej placówki prof. Kazimierza Pelczara. W 2019 roku zostały wręczone pierwsze stypendia im. prof. Kazimierza Pelczara dla pracowników Instytutu. W ubiegłym roku dużej sali w Narodowym Instytucie Raka nadano imię Kazimierza Pelczara, została też odsłonięta płaskorzeźba wybitnego onkologa. Wierzę, że zostanie zrealizowany i trzeci pomysł na upamiętnienie wybitnego Wilnianina — jego imieniem zostanie nazwany skwer w pobliżu Instytutu.

Prof. Kazimierz Pelczar był prekursorem innowacyjnych metod badania i leczenia chorób nowotworowych, naukowcem o światowych horyzontach. Dziś patrząc na Was, wybitnych naukowców z Litwy, Polski i najdalszych zakątków świata, awangardę sztuki lekarskiej, patrząc na program konferencji obfitujący w ważne i arcyciekawe tematy — myślę, że byłby z Was dumny. Tak dumny, jak ja. Przed 30 laty sygnując swoim imieniem i nazwiskiem Akt Odrodzenia Niepodległego Państwa Litewskiego walczyłem właśnie o taką Litwę — innowacyjną, otwartą, zintegrowaną z Europą i światem, wzbogacającą swoim dorobkiem światową spuściznę naukową.

Obecnie trwają dyskusje dotyczące zmiany udziałowców Narodowego Instytutu Raka. Cieszy fakt, że jednym z udziałowców zostanie Uniwersytet Wileński. Istotne jest, aby Narodowy Instytut Raka pozostał niezależnym ośrodkiem leczniczo-badawczym.

W dniu 3 lutego 2021 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego planu walki z rakiem. Plan ten przewiduje, że Komisja do roku 2025 utworzy unijną sieć, która obejmie uznane krajowe ośrodki onkologiczne w każdym państwie członkowskim. Ta międzypaństwowa współpraca ulepszy dostęp pacjentów do wysokiej jakości usług diagnostycznych i opieki zdrowotnej oraz najnowszych innowacyjnych metod leczenia. Ułatwi również mobilność pacjentów, aby zapewnić prawidłowe leczenie pacjentów w ciężkim stanie. Jednocześnie umożliwi rozwój szkoleń onkologicznych, badań naukowych i klinicznych w całej UE.

Europejski plan walki z rakiem ma na celu, aby do roku 2030 w Unii Europejskiej zostały stworzone warunki dla co najmniej 90% pacjentów do leczenia w uznanych ośrodkach onkologicznych. Dlatego my, Litwa, potrzebujemy silnego i niezależnego centrum walki z chorobami onkologicznymi oraz rozwiniętej sieci usług onkologicznych.

Szanowni Państwo,
Bardzo się cieszę, że ta konferencja „W walce z rakiem: wczoraj, dziś i jutro” odbywa się tu, w gmachu Uniwersytetu Wileńskiego. Wszystkich Państwa bardzo serdecznie witam i proszę, żeby Państwo tutaj na naszym uniwersytecie – przez te parę godzin, przez ten dzień – czuli się tak jak w domu.

PODCASTY I GALERIE