Biały Pałac w Zatroczu odzyskuje blask dzięki wsparciu z Polski

Dawną świetność odzyskał dzięki polsko-litewskiej współpracy. Przy odbudowie Białego Pałacu na brzegu jeziora Galve pod Trokami pracują polscy konserwatorzy. Renowację wzniesionej w XIX wieku letniej rezydencji Tyszkiewiczów w Zatroczu wspierają finansowo Polska i Unia Europejska.

PAP
Biały Pałac w Zatroczu odzyskuje blask dzięki wsparciu z Polski

Fot. PAP / Jerzy Undro

,,Bez merytorycznego i finansowego wsparcia Polski byłoby nam trudno przywrócić autentyczność pałacu” – przyznaje z rozmowie z Polską Agencją Prasową kuratorka odbudowy Raisa Kobecka. Według niej to wyjątkowy przykład współpracy muzealników Litwy i Polski. W projekcie uczestniczy 15 polskich instytucji kulturalnych.

Zespół pałacowo-parkowy w Zatroczu, jeden z najpiękniejszych zabytków architektonicznych na Litwie, założył w latach 1898-1901 hrabia Józef Tyszkiewicz. Autorem projektu neoklasycystycznego pałacu jest Józef Huss, a prawie 20-hektarowego parku – znany francuski architekt krajobrazu Edouard Francois Andre. Biały, dwukondygnacyjny pałac na skarpie nad samym jeziorem, z widokiem na średniowieczny zamek w Trokach, do II wojny światowej był letnią rezydencją rodziny Józefa i Jadwigi Tyszkiewiczów.

Na Litwie jest wiele rezydencji Tyszkiewiczów. ,,Ta w Zatroczu jest szczególna, bardzo rodzinno-intymna” – mówi Kobecka.

Józef Tyszkiewicz był wielkim estetą, miłośnikiem kultury europejskiej, szczególnie kultury francuskiej okresu Ludwika XVI. ,,W odróżnieniu od swego brata Władysława – aktywnego społecznika, był osobą zamkniętą, kontemplującą przyrodę i piękno, człowiekiem bardzo rodzinnym i religijnym. Gdy jesteśmy w Zatroczu, rozumiemy, dlaczego właśnie to miejsce wybrał na letnią rezydencję dla siebie, swojej małżonki i czwórki dzieci” – mówi Kobecka.

Po wojnie w całkowicie obrabowanym z wyposażenia i stopniowo dewastowanym pałacu urządzono pensjonat KGB, następnie obóz pionierski i bazę turystyczną. W 2006 roku z inicjatywy dyrekcji Trockiego Historycznego Parku Narodowego rozpoczęto rekonstrukcję zespołu pałacowo-parkowego. Odbudowa pałacu pochłonęła prawie 6 mln euro pochodzących z funduszy unijnych, od rządów Polski i Litwy. Prace nad odbudową parku jeszcze trwają.

,,Dzisiaj pałac, zwany też Białym Pałacem, wygląda dokładnie tak, jak wyglądał w okresie swojej świetności, na początku XX wieku” – podkreśla Kobecka.

Eksperci z Wilanowa opracowali metodę rekonstrukcji sztukaterii z wykorzystaniem dawnych technologii i materiałów sztukatorskich, polscy konserwatorzy pracowali przy odtwarzaniu pałacowych sal, a polskie muzea pomogły w wyposażenie wnętrz – wszystko to dzięki finansowaniu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Meble, zegary, obrazy, grafiki, drobne rzemiosło artystyczne, które dzisiaj oglądamy na parterze pałacu w salach reprezentacyjnych, specjalnie odrestaurowane na potrzeby Zatrocza i wypożyczone na pięć lat, pochodzą z dziewięciu polskich placówek, m.in. z Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Muzeum Narodowego w Warszawie i Krakowie, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, Muzeum Zamku w Łańcucie.

Raisa Kobecka zwraca szczególną uwagę na obraz salonowy Jadwigi Tyszkiewicz, który zgodnie z opisem Zofii Potockiej – kuzynki Józefa Tyszkiewicza – wisiał w salonie gobelinowym pałacu. Dzisiaj w tym miejscu wisi kopia. Oryginał pędzla Kazimierza Mordasewicza znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie. ,,Jest to pastel. Nie można go przewozić. Dzięki naszej współpracy została wykonana kopia obrazu, nawet rama jest identyczna. To jest jedyny eksponat w pałacu, o którym możemy mówić, że jest autentyczny i znajduje się na swoim dawnym miejscu” – tłumaczy Kobecka.

Pierwsze piętro pałacu, na którym znajdowały się apartamenty dawnych właścicieli, przeznaczone jest na wystawy czasowe. Gościły tu już obrazy Wojciecha i Ireny Weissów z Fundacji Muzeum Wojciecha Weissa. Teraz prezentowanych jest 107 obrazów wileńskich malarzy, żyjących w XIX i XX wieku: Ludomira, Wincentego i Aleksandra Sleńdzińskich, które pochodzą głównie z Galerii im. Sleńdzińskich w Białymstoku.

PODCASTY I GALERIE