79. rocznica powołania Armii Krajowej

14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski przemianował Związek Walki Zbrojnej na Armię Krajową. AK była kontynuatorką Służby Zwycięstwu Polski i ZWZ, konspiracyjnych organizacji stawiających czoło okupantom niemieckim i sowieckim. Pierwszym dowódcą AK został komendant główny ZWZ, gen. Stefan Rowecki „Grot”. Komendantem okręgu wileńskiego „Wiano” był ppłk. Aleksander Krzyżanowski „Wilk”.

zw.lt
79. rocznica powołania Armii Krajowej

Zdjęcie ilustracyjne

79 rocznica powołania Armii Krajowej

14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski przemianował Związek Walki Zbrojnej na Armię Krajową. AK była kontynuatorką Służby Zwycięstwu Polski i ZWZ, konspiracyjnych organizacji stawiających czoło okupantom niemieckim i sowieckim. Pierwszym dowódcą AK został komendant główny ZWZ, gen. Stefan Rowecki „Grot”. Komendantem okręgu wileńskiego „Wiano” był ppłk. Aleksander Krzyżanowski „Wilk”.

„Znoszę dla użytku zewnętrznego nazwę ZWZ, wszyscy żołnierze w czynnej służbie wojskowej w Kraju stanowią „Armię Krajową” – tak rozkazał w depeszy, która dotarła z Londynu do Warszawy 14 lutego, Naczelny Wódz gen. W. Sikorski.

Przemianowanie ZWZ na AK w lutym 1942 r. miało potrójne znaczenie. Przede wszystkim znacząco wzrosła ranga zbrojnego podziemia w Kraju, które ze Związku stało się podziemnym Wojskiem Polskim. Przemianowanie także miało wymiar propagandowy. Oznaczało to, że okupanci stają w obliczu armii i to przyczyniało się do szerzenia się nastrojów defetystycznych w szeregach okupantów. Przemianowanie podniosło autorytet organizacji w oczach sojuszników, którzy byli regularnie informowani o spektakularnych sukcesach Armii Krajowej – legalnego Wojska Polskiego w okupowanym kraju.

W czasie drugiej wojny światowej AK była największym w Europie podziemnym wojskiem przeciwstawiające się okupantom. W połowie 1944 r. liczebnie sięgała ponad 300 tys. zaprzysiężonych żołnierzy, w tym ok. 10 tys. oficerów i ok. 30 tys. ochotników walczących w oddziałach leśnych – Batalionach, które na Wileńszczyźnie nazywano się Brygadami, na Wołyniu istniała Dywizja.

Walka prowadzona przez AK miała skalę niespotykaną w żadnym innym okupowanym. Wyróżniała ją ogromna różnorodność działań obejmujących wywiad, kontrwywiad, dywersję, sądy specjalne, egzekutywę, propagandę, łączność, szkolenie kadr, legalizację, pozyskiwanie broni oraz jej produkcja, a także obecność konspiracyjna w obozach jenieckich i obozach zagłady.

Budowa struktur postępowała razem z prowadzeniem akcji scaleniowej, w wyniku której w szeregach AK zjednoczonych zostało większość rozproszonych wcześniej sił wojskowych podziemnych partii politycznych: ludowców (Bataliony Chłopskie), socjalistów: Gwardia Ludowa Wolność, Równość, Niepodległość; narodowców: Narodowa Organizacja Wojskowa). W nurcie niepodległościowym poza strukturami akowskimi pozostawały Narodowe Siły Zbrojne. Natomiast elitarnym kadrowym wsparciem dla AK było kilkuset specjalnie przeszkolonych w Wielkiej Brytanii żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych, zrzucanych na spadochronach na teren okupowanego kraju (cichociemni).

AK była ochotniczym wojskiem Polskiego Państwa Podziemnego. Wchodziła w skład Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej. Jej strategicznym celem było przygotowanie i wywołanie ogólnopolskiego powstania. Do zrywów powstaniowych doszło w ramach planu „Burza”. Chociaż nie udało się osiągnąć spektakularnych sukcesów, jednak to nie zmniejsza znaczenia AK w kontekście Drugiej wojny światowej.

AK była mocno scentralizowaną strukturą, której trzon stanowili zawodowi wojskowi. Organizacja ta była całkowicie posłuszna decyzjom Rządu Emigracyjnego oraz Naczelnego Wodza, a jej zasadniczym celem była walka o granice oraz niepodległość Polski. Trzeba zaznaczyć, że wszelkie zmiany terytorialne zostały uprawomocnione nie 23 sierpnia, 1 września, 28 września lub 10 października 1939 roku. Wszelkie przesunięcia granic zostały uznane dopiero na konferencjach w Jałcie oraz Poczdamie. AK nie była samozwańczą organizacją nacjonalistów, jednak czas AK to czas wojny i okupacji. Chociaż nie udało się zapobiec przestępstwom, jednak przyczyną przestępstw poszczególnych osób była ich chciwość, osobista nienawiść, rządza zemsty. Jednak to w żadnym wypadku nie zmniejsza wartości całej organizacji oraz jej wkładu zwalczając okupantów niemieckich oraz sowieckich.

AK została rozwiązana 19 stycznia 1945 r. rozkazem ostatniego dowódcy AK gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”. W obliczu ponownego okupowania Polski przez sowietów, byłym żołnierzom AK polecono wówczas prowadzenie dalszej działalności „w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą”. Wielu z nich desperacko kontynuowali walkę i swoje żywoty złożyli jako ofiary na ołtarzu Niepodległości. AK stała się symbolem walki, nieuległości oraz bohaterstwa.

Na podstawie:

muzeum1939.pl/14-lutego-1942-r-powstala-armia-krajowa/timeline/1258.html

ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/65359,77-rocznica-powolania-Armii-Krajowej.html

PODCASTY I GALERIE