Pigmeje ewoluowali co najmniej dwa razy

Niski wzrost pigmejów najwyraźniej ułatwia przetrwanie w dżungli. Jest przydatny do tego stopnia, że ewolucja wynalazła go co najmniej dwa razy. Wskazują na to badania genów mieszkańców Afryki, zaprezentowane w PNAS.

PAP
Pigmeje ewoluowali co najmniej dwa razy

Fot. PAP/EPA / HELENA LANDSTEDT

Bardzo niscy ludzie żyją obecnie w wielu częściach Afryki, Azji południowo wschodniej, na Filipinach i prawdopodobnie w Ameryce Południowej. Zwykle są to mieszkańcy lasów deszczowych; grupy ludzi, którzy nie uprawiają ziemi, a zasoby czerpią polując na zwierzęta i zbierając owoce, orzechy, owady itp.

Podczas badania przedstawicieli społeczności Batwa (pigmejów z Ugandy) naukowcy rozpoznali w ich genomie 16 regionów związanych z niskim wzrostem. Później porównali te regiony u 169 członków społeczności Batwa i 74 pigmejów Baka, również pigmejów, pochodzących z Afryki Zachodniej.

Batwa i Baka są bardzo do siebie podobni, a przedstawiciele obu grup czasami zawierają między sobą małżeństwa. Jednak ich geny odpowiadające za niski wzrost – to dosłownie dwa różne światy.

„U ludzi z obu plemion w regionach genomu odpowiadających za niski wzrost zróżnicowanie genów było duże. Co jednak ciekawe, obszary zmian u obu grup wcale się nie pokrywały. To może oznaczać, że niski wzrost nie jest wspólną spuścizną po jednym, pigmejskim przodku. U obu grup cecha ta ewoluowała prawdopodobnie całkiem niezależnie” – tłumaczą autorzy badania, Batwa Luis Barreiro z University of Montreal w Quebecu i międzynarodowy zespół współpracowników.

W afrykańskich warunkach wyjątkowo niski wzrost zapewniał prawdopodobnie przewagę ewolucyjną – sugeruje Barreiro. Być może dlatego, że pigmeje żyją niemal wyłącznie w gęstej dżungli. Zdaniem badacza, niski wzrost najzwyczajniej ułatwia poruszanie się i przetrwanie w wymagającym otoczeniu. „Zastanawiam się, jak myśliwi i zbieracze z lasów deszczowych przystosowali się do swojego trudnego środowiska” – mówi George H. Perry, antropolog i biolog z Penn State University. – Tropikalne lasy deszczowe są trudnym dla ludzi środowiskiem życia. Jest tam skrajnie gorąco i wilgotno, a ilość pokarmu jest ograniczona”.

Mutacje genetyczne pojawiają się w populacjach przez cały czas. Jeśli związane z nimi cechy utrudniają przeżycie jednostek – mutacje dość szybko znikną. Jeśli dana mutacja nie przynosi swoim nosicielom zauważalnego efektu – może również zaniknąć, choć cały ten proces potrwa dłużej. Jeśli jednak mutacje osobnikom służą – zostaną w populacji utrwalone i będą przekazywane kolejnym pokoleniom, które dzięki nim jeszcze lepiej przystosują się do środowiska.

Niski wzrost może być w lasach deszczowych cechą sprzyjającą przetrwaniu. Niski człowiek musi nieco mniej jeść, co oznacza być albo nie być w środowisku, w którym zasoby – przynajmniej okresowo – są bardzo ograniczone. Niewielkie ciało generuje też mniej ciepła, co w środowisku gorącym i o dużej wilgotności staje się cechą adaptacyjną. I sprawa praktyczna – mały człowiek jest w lesie deszczowym po prostu sprawniejszy. Podczas wędrówek mniej się musi schylać, łatwiej więc przedziera się przez gąszcz.

PODCASTY I GALERIE