Opinie
Paweł Sobik

Wyborczy prezent dla AWPL?

Wtorkowa decyzja Sądu Konstytucyjnego stwierdzająca niekonstytucyjność przepisów określających wielkości jednomandatowych okręgów wyborczych (JOW) do Sejmu, może być sporym prezentem dla AWPL przed przyszłorocznymi wyborami parlamentarnymi.

Okręgi za duże i za małe

Obecnie istniejący podział Litwy na okręgi jednomandatowe dokonał się przed wyborami sejmowymi w 1992 roku. Do tej pory jego zasadniczy trzon pozostawał niezmienny. Centralna Komisja Wyborcza (VRK) dokonywała jedynie korekt granic, gdy normy przedstawicielskie (ilość wyborców w okręgu w stosunku do pożądanej średniej), bądź to niedopełniały, bądź przekraczały ustawowe wartości. Początkowo, wielkości okręgów musiały mieścić się w przedziale 90-110% wartości średniej, następnie zwiększono tolerancję wielkości do wartości 80-120%. Z jednej strony przyczyniło się to do ustabilizowania granic okręgów (korekt dokonywano rzadziej), z drugiej – zwiększyło to dysproporcję między okręgami największymi i najmniejszymi. Zmiany demograficzne z ostatniego ćwierćwiecza postawiły pytanie o zasadność dalszego utrzymywania podziału sprzed 23 lat.

Świadoma tych uwarunkowań, VRK na początku września przedstawiła projekt korekt granic JOW przed przyszłorocznymi wyborami oraz propozycję zupełnie nowego wytyczenia granic okręgów przewidzianą na 2020 rok. W pierwszym przypadku, trzon obecnych okręgów (przy utrzymaniu zasady „80-120”) miał pozostać niezmienny, w drugim planowany był powrót do bardziej restrykcyjnego ustalania ich wielkości (zasada „90-110”). Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego zamyka drogę do utrzymania obecnie istniejących zasad i może przyspieszyć wprowadzenie zmian pierwotnie planowanych na 2020 rok.

Okręgi pewne i chwiejne

Dla Akcji Wyborczej Polaków na Litwie kwestia wytyczenia granic okręgów jednomandatowych ma zasadnicze znaczenie dla wielkości jej sejmowej reprezentacji. W czasie, gdy AWPL nie przekraczała progu wyborczego, jej przedstawiciele mandat w Sejmie mogli uzyskać tylko poprzez JOW. Podział Wileńszczyzny w dokonany w 1992r. odbył się bez uwzględnienia specyfiki narodowościowej, a jedynie uwzględniał konieczność zachowania porównywalnej ilości wyborców w okręgach. Stąd połączenie Mejszagoły z Szyrwintami, czy Ejszyszek z Oranami, co nie pomaga kandydatom Akcji.

W dotychczas istniejącym podziale, AWPL zdołała wywalczyć mandaty jedynie w trzech okręgach: wileńsko-solecznickim, szyrwincko-wileńskim oraz wileńsko-trockim (od 2008r.). Zmiany planowane na 2016r. miały utrzymać dominację partii w ww. okręgach, ale próżno było szukać propozycji zmian jednoznacznie korzystnych dla Akcji.

Okręgi z gwarancją i szansą

Na tym tle, projekt przewidziany na 2020r., wyróżniał się realizacją podstawowego interesu partii: połączenie Szyrwint z Moletami i Oran z rejonem olickim, dało możliwość utworzenia na terenie rejonów wileńskiego i solecznickiego trzech samodzielnych okręgów, zaś wzrost liczby okręgów przewidzianych dla miasta Wilna z 10 do 13, powiększy liczbę JOW z silną pozycją partii w stolicy.

Opierając się na wynikach wyborów samorządowych z marca, można przewidywać uzyskanie przez partię 3 mandatów (w okręgach niemenczyńskim, miednickim oraz solecznickim) od razu w I turze. Nie stanowi to ilościowej zmiany w porównaniu ze stanem z lat 2008 i 2012, ale pozwala uniknąć w dwóch przypadkach niepewnej II tury. Część terenów o tradycyjnej dominacji AWPL (Podbrodzie, Rudziszki) zostały przyporządkowane okręgom w których partia nie ma szans na mandat, ale całościowo odsetek głosów „marnowanych” na popieraniu przegranych kandydatów ulega zasadniczemu zmniejszeniu.

Po zwiększeniu puli okręgów przewidzianych dla Wilna, zwiększeniu ulec może także liczba okręgów w których AWPL uzyskuje najlepszy wynik. Do tej pory Akcji udawało się uzyskiwać najwięcej głosów jedynie w okręgu nr 10 (Nowa Wilejka–Nowy Świat), zaś nanosząc wyniki ostatnich wyborów samorządowych na granice proponowanych okręgów, spodziewać się można zwycięstw Akcji w nowych okręgach Nowa Wilejka (szansa na ponad 30%), Nowy Świat i Ponary–Wilcza Łapa–Grzegorzewo (z poparciem ok. 25%). Zwycięstwo w I turze, nie gwarantuje jeszcze mandatu, ale nowe wytyczenie granic sprzyja temu bardziej niż obecny podział. Dodatkowo w pięciu kolejnych okręgach, AWPL ma realne szanse na drugie miejsce, co znacząco przewyższa dotychczasowe wyniki partii w stolicy.

Na proponowanych zmianach, AWPL nie traci nic. Zyskuje – potencjalnie łatwiejszą możliwość uzyskania mandatów w rejonach oraz wzrost pozycji w Wilnie, z szansą na poszerzenie zdobyczy mandatowej w stolicy.

Kwadratura okręgu

Od sposobu wytyczenia granic okręgów, bezpośrednio zależy liczba mandatów na uzyskanie których szansę ma AWPL. Na interesy partii ws. optymalnego wytyczenia granic, nakładają się interesy partii silnych w innych częściach Litwy. Dlatego szczegółowy sposób podziału państwa i konkretnych rejonów będzie z pewnością podlegał zażartym sporom. Opracowany przez VRK punkt wyjścia należy uważać za optymalny z punktu widzenia interesów Akcji.

Obecnie istniejąca ordynacja mieszana nie jest normą konstytucyjną i możliwa jest jej zmiana jedynie poprzez poprawki do ustawy o wyborach do Sejmu. Alternatywnie, wszyscy posłowie (a nie jedynie siedemdziesięcioro) mogą pochodzić z głosowania na listy partyjne. Wtedy jeszcze większe znaczenie będzie miało przekraczanie progu 5% (w razie utrzymania jego ujednoliconego charakteru dla wszystkich partii). Wynik gorszy, pozbawić może całkowicie Akcję sejmowej reprezentacji. Obecne rozwiązanie – wybór części posłów w JOW jest wentylem bezpieczeństwa dla AWPL w razie nie przekroczenia progu.

Wyborów nie wygrywa się w zaciszu gabinetów VRK, a jedynie przy urnach wyborczych. Pozycja, jaką zajmie AWPL po przyszłorocznych wyborach, zależy przede wszystkim od niej samej. Propozycje VRK mogą jednak zakończyć dyskusję o konieczności dopasowania granic okręgów na tereny zwartego zamieszkania mniejszości narodowych, co będzie realizacją dobrych praktyk europejskich w tej dziedzinie.

Dodatek:

Poparcie AWPL w marcowych wyborach samorządowych naniesione na granice projektowanych okręgów:
Miasto Wilno: Nowa Wilejka – 31,2%; Nowy Świat – 27,2%; Ponary – 23,4%; Szeszkinie – 20,5%; Justyniszki – 19,5%; Leszczyniaki – 18,5%; Karolinki – 16,5%; Fabianiszki – 15,5%; Żyrmuny – 14,7%; Stare Miasto – 12,3%; Werki – 11,9%; Nowe Miasto (bez zagranicy) – 10,4%; Antokol – 8,8%.
Rejony: Soleczniki – 71,7%; Miedniki – 71,5%; Niemenczyn – 50,8%; Troki-Jewie – 14,7%.

Poparcie AWPL w wyborach sejmowych w 2012r. w ówczesnych granicach:
Miasto Wilno: Nowa Wilejka – 22,9%; Szeszkinie – 15,1%; Leszczyniaki – 14,1%; Karolinki – 13,9%; Justyniszki – 13,6%; Żyrmuny – 10,6%; Antokol – 9,6%; Fabianiszki – 9,3%; Stare Miasto – 9,2%; Nowe Miasto – 6,2%.
Rejony: wileńsko-solecznicki – 64,3%; wileńsko-trocki – 36,2%; szyrwincko-wileński – 29,5%; orańsko-ejszyszski – 22,8%; trocko-elektreński – 13,5%; molecko-święciański – 12,0%.

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Spaudos, radijo ir televizijos rėmimo fondas
Radar Wileński – Poinformuj nas!