• Opinie
  • 19 listopada, 2020 9:34

Titaniec: Czy poprawnie zapisujemy nazwiska na nagrobkach?

Na pewno przechodząc przez cmentarz, każdemu zdarzyło się przyjrzeć różnym grobom, nie tylko naszych bliskich. Chyba największą ciekawość budzi właśnie sam napis na nagrobku, gdyż przekazuje on wiele informacji. Jest on też podstawowym elementem pomnika. Jednak ludzie, gdy się decydują na projekt nagrobka, przeważnie koncentrują się na dobraniu trwałego materiału, ozdobników czy też koloru. Nie zawsze natomiast zwracają uwagę na poprawność zamieszczanego napisu, dlatego często tam można doszukać się błędów językowych.

Elżbieta Julita Titaniec
Titaniec: Czy poprawnie zapisujemy nazwiska na nagrobkach?

Fot. Joanna Bożerodska

Trzeba przyznać, że największy kłopot sprawia odmiana nazwisk. Często się zdarza, że nazwiska odmienione są niepoprawnie lub w ogóle nie odmienione, choć powinny. Takie niepoprawne formy łatwo jest znaleźć na wielu cmentarzach Wileńszczyzny. Jednak o poprawności musimy pamiętać, gdyż nazwisko to część tożsamości, zapisać je należy w języku, który jest wyrazem tejże tożsamości.

Nie ma większego problemu z nagrobkami pojedynczych osób, gdyż niemal zawsze imię i nazwisko zmarłego jest zapisywane w mianowniku, np. Adam Kwiatkowski. A nazwiska, które na to pozwalają, przybierają formę żeńską w przypadku kobiet, np. Kwiatkowska. Natomiast odmiana w liczbie mnogiej jest bardziej skomplikowana. Zauważyłam, że nazwiska kończące się na -o lub -a w mianowniku liczby mnogiej bardzo często zostawia się nieodmienione. Jednak odmieniać je należy. Przybierają one również końcówkę -owie. Powinno się zapisać: Osipowie (nie: *Osipo), Dawdowie (nie: *Dawdo). Zaś nazwiska, odmieniające się tak jak przymiotniki, w liczbie mnogiej uzyskują końcówkę -ccy, -dzcy lub -scy, np. Pilecki – Pileccy, Zawadzki – Zawadzcy, Kułakowski – Kułakowscy. Na pomniku trzeba napisać: Ławeccy (nie: *Ławeckie), Stankowscy (nie: *Stankowskie). Na cmentarzach często można spotkać to samo nazwisko, tylko zapisane całkiem inaczej, np. Jurcewicze i Jurcewiczowie, Grynkiewicze i Grynkiewiczowie. Jednak należy pamiętać, iż formę męskoosobową mianownika liczby mnogiej nazwisk rzeczownikowych tworzymy wyłącznie z końcówką -owie, np. Marcinkiewiczowie (nie: *Marcinkiewicze), Jankowiczowie (nie: *Jankowicze).

Jeśli zatem mamy do czynienia z grobem rodzinnym, nazwiska wtedy musimy zapisać w dopełniaczu liczby mnogiej. Posłużmy się przykładem nazwiska Matulewicz. W mianowniku liczby mnogiej brzmi ono Matulewiczowie, a w dopełniaczu – Matulewiczów. Będziemy zatem mieli grób rodziny Matulewiczów. Tak samo Jasielczukowie, ale grób rodziny Jasielczuków. A jeżeli chcemy rosyjskie nazwiska zapisać po polsku, musimy im wtedy nadać też polskie końcówki, np. Kowalowowie (nie: *Kowalowy), grób rodziny Woroninów (nie: *Woroninych).

Na nagrobkach widzimy nie tylko imiona i nazwiska zmarłych, są tam też umieszczane inne napisy i skróty. Należy pamiętać, że skrót od słów ,,świętej pamięci” powinien zostać zapisany z jedną kropką na końcu, czyli śp. Jeśli zatem wyrażenie śp. ma być zapisane na początku całego tekstu, powinno ono oczywiście zaczynać się dużą literą, czyli Śp. Natomiast napis ,,Pokój ich duszy” musi być umieszczany na zbiorowych nagrobkach. Jeżeli jest to pomnik pojedynczej osoby, zapisujemy wtedy: Pokój jego duszy czy Pokój jej duszy.

Pamiętajmy o tych wszystkich zasadach i na nagrobkach umieszczajmy tylko poprawne napisy. Słowa wyryte w kamieniu są nie mniej ważne niż prawidłowo dobrany materiał pomnika. Nie zapominajmy o tym.

PODCASTY I GALERIE