• Opinie
  • 20 grudnia, 2019 7:33

Sokołowska: Literackie noblistki – nie tylko Szymborska i Tokarczuk

Olga Tokarczuk przyznała, że po otrzymaniu Nobla “przestała panować nad swoim życiem”. Coś podobnego mogłoby powiedzieć jeszcze 14 osób - bowiem tylko tyle kobiet otrzymało literacką nagrodę Nobla w całej historii tej nagrody.

Dorota Sokołowska
Sokołowska: Literackie noblistki – nie tylko Szymborska i Tokarczuk

Fot. Roman Niedźwiecki

Pierwszą pisarką, uhonorowaną najprawdopodobniej najbardziej znaną w świecie nagrodą, w 1909 roku została Szwedka Selma Lagerlöf – „za obecny w jej pismach wzniosły idealizm, żywą wyobraźnię oraz duchowe postrzeganie”. Jednak wspomniany idealizm panował nie tylko w jej dziełach, lecz także czynach. Na początku II wojny światowej postanowiła pomóc Finlandii w walce z wojskami sowieckimi, dlatego wysłała im swój medal noblowski na sprzedaż, gdyż sąsiadom brakowało środków pieniężnych. Poruszonemu tak szlachetnym gestem fińskiemu rządowi udało się znaleźć pieniądze gdzie indziej, dlatego ofiara została zwrócona pisarce. Mówiła: “Ofiarować, znaczy dawać drugiemu to, co wolałoby się zatrzymać dla siebie.”

19 lat później w świecie było głośno o kolejnej kobiecie – także pochodzącej ze Skandynawii Sigrid Undset, utwory której mówią o trudnym losie kobiety. Powieść “Krystyna, córka Lavransa” przyniósł jej i sławę, i Nobla, jednak nie uratowała przed perypetiami historycznymi. Undset publicznie krytykowała władze nazistowskie, dlatego kiedy w roku 1940 wojska niemieckie wkroczyły do jej ojczystej Norwegii, musiała uciec do Stanów Zjednoczonych. Po pięciu latach udało się jej wrócić.

W ostatnim czasie rozmowy na temat Chin stają się coraz bardziej słyszalne nawet dla apolitycznych uszu. O kraju za Wielkim Murem – jeszcze tym przedrewolucyjnym, – pisała amerykańska powieściopisarka i nowelistka Pearl S. Buck, która w 1938 roku także została nagrodzona literackim Noblem. Premię otrzymała “za wspaniały epicki opis życia chińskich chłopów i za biograficzne arcydzieła”, w tym także za powieść “Łaskawa ziemia”, która została najlepiej sprzedającą się książką w latach 1931–1932. Wybór opisywania tak dalekiej od amerykańskiej kultury nie był przypadkowy, lecz ciasno łączy się z biografią autorki – w Chinach mieszkała od wieku 3 miesięcy, gdyż jej rodzice byli misjonarzami prezbiteriańskimi. Jako czterolatka pisała zarówno w języku angielskim, jak i chińskim.

W 1945 roku nagrodę Alfreda Nobla w dziedzinie literatury po raz pierwszy otrzymał autor, pochodzący z Ameryki Łacińskiej – Gabriela Mistral, poetka i dyplomatka z Chile. Dziś jej profil upiększa banknoty o wartości 5000 chilijskich peso, jednak jej sylwetka powinna być pamiętana przede wszystkim jako przykład postawy humanistycznej i oświecicielskiej. Znaczną część życia Gabriela Mistral oddała na działalność społeczną i edukatorską. Jej słowa, wygląda na to, są tak bardzo aktualne nawet dziś: “Edukacja jest, być może, najwyższą formą szukania Boga”.

Pierwsza polska literacka noblistka, Wisława Szymborska, w odczycie noblowskim stwierdziła: „Natchnienie, czymkolwiek ono jest, rodzi się z bezustannego „nie wiem”” Akademia Szwedzka autorkę odznaczyła jako „przedstawicielkę niezwykłej czystości i siły poetyckiego spojrzenia”, a jej poezję nazwano sposobem na życie i pracą „nad słowem jako myślą i wrażliwością”. Na ironię, poezja, która dla niej była jedynym możliwym bytem, zdaniem autorki, lubiana jest przez około dwa tysiące osób – nie licząc poetów i uczniów szkół, którzy ją lubić powinni.

Dredy Tokarczuk, trzymającej w ręku Nobla, na chwilę skierowały uwagę świata nie tylko w stronę Polski, lecz także przypomniały o tak niedużym, lecz znaczącym gronie kobiet noblistek. Być może postawa autorki jako feministki – bez zniechęcenia do tego słowa i bez stereotypów, jemu towarzyszących, – stanie się natchnieniem – nie tylko dla dziewczynek i kobiet, lecz także chłopczyków i mężczyzn?

PODCASTY I GALERIE