Wojenne dzieje Wilna 1939-1945

Książka „Wojenne dzieje Wilna 1939 – 1945. Losy Polaków, sensacje, zagadki”autorstwa J. Krajewskiego poświęcona jest, jak sama nazwa wskazuje, wydarzeniom, które w czasie II wojny światowej miały miejsce w Wilnie i na Wileńszczyźnie. Autor skupił się głównie na działalności polskiego podziemia i szeroko pojętej działalności Armii Krajowej w czasie radzieckiej i niemieckiej okupacji.

Bartek Borys
Wojenne dzieje Wilna 1939-1945

Fot. Wydawnictwo

Publikacja podzielona jest na kilkanaście większych i kilkadziesiąt mniejszych rozdziałów tematycznych. Czytamy praktycznie o wszystkim, co zdaniem autora, warte było wspomnienia. Zaczynamy od obrony Wilna przed Armią Czerwoną we wrześniu 1939 roku, o działalności Kedywu, czy też o wykonaniu przez AK egzekucji na informatorze gestapo Marijonasie Padabie. Autor opisuje oczywiście zbrodnię w Ponarach, gdzie ze strony okupantów niemieckich oraz współpracujących z nimi służb litewskich, zginęło co najmniej kilkadziesiąt tysięcy Żydów, a także osób innych narodowości, w tym Polaków. Omówione zostały także starcia zbrojne pomiędzy Armią Krajową oraz Litewskim Korpusem Posiłkowym (LVR) generała Povilasa Plechavičiusa, bitwa pod Murowaną Oszmianką, mord w Glinciszkach dokonany na 38 Polaków przez litewską policję pomocniczą oraz odwet Armii Krajowej i mord na 27 Litwinach we wsi Dubinki. Opisane zostały także takie wątki okupacyjnej rzeczywistości, jak ucieczki z więzienia na Łukiszkach czy też wytwarzanie fałszywych dokumentów dla osób zaangażowanych w konspirację.

Książkę dobrze się czyta, a sama lektura pozwala na poznanie w dużym skrócie bardzo wielu zagadnień związanych z wojennymi dziejami Wilna. Lekturę uzupełniają czarno-białe zdjęcia umieszczone na końcu książki. Do tego ładna okładka, na której znajduje się zdjęcie przedstawiające przedwojenne okolice Ostrej Bramy. Treść urozmaicają liczne fragmenty wspomnień świadków omawianych zdarzeń, takie jak wspomnienia Heleny Pasierbskiej z pobytu w więzieniu na Łukiszkach, czy też Zygmunta Kłosińskiego ps. „Huzar”, żołnierza 3. Wileńskiej Brygady AK.

Praca Krajewskiego ma charakter popularnonaukowy i tak powinna być traktowana.
W niewielkiej bibliografii, którą znaleźć możemy na końcu książki, jest niewiele naukowych opracowań. Na niecałych 300 stronach opisanych zostało bardzo wiele intersujących zagadnień dotyczących historii Wilna i Wileńszczyzny w czasie II wojny światowej. Zabrakło przy tym miejsca na pełne przedstawienie skomplikowanych tematów, jak chociażby mordu w Glinciszkach i późniejszego odwetu ze strony AK, które omówiono na zaledwie kilku stronach.

Lekturę warto, moim zdaniem, uzupełnić publikacjami o charakterze naukowym. Już sam tekst z tyłu okładki omawianej książki („Dramatyczne i sensacyjne wydarzenia na Ziemi Wileńskiej w okresie II wojny światowej”) sugeruje, że jest to lektura raczej sensacyjna, przyjemna w odbiorze i ciekawa. Nie powinna być jednak jedynym źródłem wiedzy na temat opisywanych wydarzeń.

J. Krajewski, Wojenne dzieje Wilna 1939 – 1945. Losy Polaków, sensacje, zagadki, Warszawa 2011.

*Książka została udostępniona do recenzji przez księgarnię „Elephas” w Wilnie.

PODCASTY I GALERIE