Wilno – Warszawa. Wspólna droga do wolności

„Vilnius – Varšuva. Bendras kelias į laisvę. Wilno – Warszawa. Wspólna droga do wolności” to wydany niemal cztery lata temu, lecz nie tracący na aktualności, album poświęcony wspólnej, polskiej i litewskiej, drodze do wolności po latach politycznego uzależnienia od Związku Radzieckiego.

Bartek Borys
Wilno – Warszawa. Wspólna droga do wolności

Fot. Archiwum

Warto zacząć od omówienia Autorów, których charakteryzują bardzo ciekawe biografie. Piotr Hlebowicz to uczestnik polskiej konspiracji niepodległościowej w czasach Polski Ludowej i działacz podziemnej „Solidarności Walczącej”. Z rąk Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego uhonorowany został Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, natomiast były już

Prezydent RL Valdas Adamkus odznaczył go orderem za zasługi dla Litwy za jego udział w obronie litewskiego parlamentu w styczniu 1991 roku. Drugi z Autorów, Piotr Warisch, absolwent krakowskiej ASP, twórca plakatów i grafik podziemnych w latach 80., również był członkiem „Solidarności Walczącej” i podobnie jak Hlebowicz odznaczony został Krzyżem Kawalerskim OOP za działalność niepodległościową.

Sam album poświęcony jest, jak piszą autorzy, „rocznicy wspólnego zwycięstwa pod Grunwaldem a także ofiarom zbrodni sowieckiej w Wilnie pod wieżą telewizyjną oraz w Miednikach”. Celem jego powstania była, jak pisze we wstępie Egidijus Meilūnas, były litewski ambasador w Polsce, „dokumentacja wspólnej walki o wolność”.

Dwujęzyczny tytuł sugeruje, że wszystkie informacje w albumie są zarówno w języku polskim, jak i litewskim. Tak jest w praktyce, co jest dużym plusem, gdyż treść zainteresować może zarówno Polaków, jak i Litwinów, a dla osób nie znających jednego z języków zapoznanie się z książką nie powinno stanowić żadnego problemu.

Jako że Autorzy zaangażowani byli w działalność niepodległościową, a Piotr Hlebowicz brał udział nie tylko w polskiej walce z komunizmem, ale też w walce litewskiej, album zaczyna się od przybliżenia kontaktów pomiędzy opozycjonistami w obu krajach pod koniec lat 80. Dalej
czytamy o ważnych wydarzeniach, takich jak litewski Akt Przywrócenia Państwa Litewskiego z 11 marca 1990 roku, będący deklaracją niepodległości podjętą przez wszystkich członków

Rady Najwyższej Republiki Litewskiej i jego konsekwencjach oraz interwencja Armii Czerwonej, która 13 stycznia pod wileńską wieżą telewizyjną pochłonęła 14 ofiar, a kilkaset osób zostało rannych.

Istotny fragment poświęcono bałtyckiemu łańcuchowi (Baltijos kelias), który połączył w dniu 23 sierpnia 1989 roku, w 51. rocznicę paktu Ribbentrop – Mołotow ponad dwa miliony Litwinów, Łotyszy i Estończyków, trzymających się za ręce na drodze z Wilna, przez Rygę do Tallina, w pokojowym proteście przeciwko sowieckiej okupacji państw bałtyckich.

To oczywiście nie koniec tematów, gdyż w albumie znalazło się miejsce dla sztuki ulicznej tamtych dni, wileńskich barykadach oraz informacji o udziale polskich harcerzy w obronie wieży telewizyjnej i litewskiego parlamentu.

Album to nie tylko świetne, zazwyczaj czarno – białe zdjęcia, ale też tekst. W formie pisanej udzielają się nie tylko Autorzy. Oddają oni wielokrotnie głos innym, m.in. litewskiemu intelektualiście Leonardasowi Vilkasowi, przewodniczącemu Związku Wspólnot Litewskich Tatarów dr. Adasowi Jakubauskasowi, czy też Czesławowi Malewskiemu, byłemu reaktorowi naczelnemu „Kuriera Wileńskiego”.

Wspomniane wcześniej zdjęcia są bardzo mocną stroną albumu. Oddają bardzo dobrze zarówno dramatyczne momenty takie jak wydarzenia styczniowe z 1991 roku, ale też współpracę polskich i litewskich opozycjonistów, czy bałtycki łańcuch z 1989 roku. Cała oprawa graficzna albumu, twarda okładka oraz sposób, w jaki, tuż obok zdjęć, pojawia się wersja tekstowa, stoją na bardzo wysokim poziomie i zasługują na pochwałę. Uwagę przykuwa czarno biała okładka, której jedynym kolorowym – i jednocześnie zwracającym uwagę – elementem są dwie flagi, polska i litewska, na wileńskiej wieży telewizyjnej.

Publikacja ta jest moim zdaniem godna uwagi i warta polecenia. Komu można ją polecić? Wszystkim zainteresowanych historią Litwy oraz wspólną, polską i litewską drogą do niepodległości i wyzwolenia spod wpływów Związku Radzieckiego. Warto, nie tylko ze względu na warstwę merytoryczną, ale i bardzo dobrą oprawę graficzną, mieć ją na swojej półce.

Piotr Hlebowicz, Piotr Warisch, Vilnius – Varšuva. Bendras kelias į laisvę. Wilno – Warszawa. Wspólna droga do wolności, Kraków 2010.

*Książka do recenzji została udostępniona przez księgarnię Elephas.

PODCASTY I GALERIE