Umowa w Krewie

14 sierpnia 1385 r. na zamku w Krewie zawarto układ polsko-litewski. Wielki Książę Litewski Jagiełło obiecywał ożenić się z wybraną na królową Polski Jadwigą, najmłodszą córką zmarłego króla polskiego Ludwika Andegaweńskiego. Także zobowiązał się przyjąć chrześcijaństwo w obrządku katolickim, ochrzcić Wielkie Księstwo Litewskie i połączyć dynastycznie WKL oraz Królestwo Polskie. W zamian za to miał zostać władcą Polski i WKL.

Tomasz Bożerocki
Umowa w Krewie

Okoliczności Unii Krewskiej

Latem 1382 r. zmarł król Polski Ludwik Andegaweński, a tron po nim objęła jego córka Maria, wydana za margrabię branderburskiego Zygmunta Luksemburskiego, późniejszego króla niemieckiego (od 1410) i cesarza (w latach 1433-1437). Jeszcze za życia Ludwik dążył, by Zygmunt został jego namiestnikiem w Krakowie, jednak do tego nie doszło, a namiestnikiem została Elżbieta – matka Ludwika. Po śmierci Elżbiety, wdowa po Ludwiku zgodziła się na przysłanie do Polski swej najmłodszej córki Jadwigi.

Po przyjeździe do Krakowa Jadwiga została w 1384 r., mając zaledwie 11 lat, koronowana na królową Polski. Ówczesnym zwyczajem była już zaręczona i to z nieakceptowanym w Polsce księciem austriackim Wilhelmem Habsburgiem (ród ten tylko zaczynał swą drogę do sławy). Zdecydowano się, by nie dopuścić Wilhelma do władzy. Obawiano, że nie broniłby on interesów Polski.

Wobec tego zwyciężyła myśl związku Polski z potężnym wówczas, jednak nadal pogańskim WKL. Małżeństwo z Jadwigą zaproponowano synowi wielkiego księcia litewskiego Olgierda – Jagielle, który od 1382 roku (po zamordowaniu Kiejstuta) rządził sam w WKL, mając jednak rywala w synu Kiejstuta Witoldzie.

Umowa w Krewie

WKL w tym czasie było zagrożone podwójnie. Z jednej strony zagrażali Krzyżacy, którzy dążyli do zagarnięcia Żmudzi. Natomiast ze Wschodu zagrażało wzrastające w potęgę, centralizujące się Wielkie Księstwo Moskiewskie pod rządami Dymitra Dońskiego. Księstwo Moskiewskie po zrzuceniu jarzma tatarskiego przejęło rolę jednoczenia Rusi, dążyło do odebrania WKL ziem ruskich. Wobec tego istniała potrzeba mieć jawnych sojuszników do walki z agresywnymi sąsiadami.

Akt umowy ogłoszono 14 sierpnia 1385 r. w Krewie i potwierdzono pieczęciami Jagiełły oraz Skirgiełły, Korybuta, Lingwena i Witolda. Umowa w Krewie była przedślubnym zobowiązaniem Jagiełły wobec Królestwa Polskiego. Ogłoszenie aktu stanowiło wynik rozmów prowadzonych między księciem a panami małopolskimi na zamku w Krewie, dotyczących małżeństwa królowej Jadwigi z Jagiełłą. Prawdopodobnie to był wynik długoletnich – prawdopodobnie co najmniej od koronacji Jadwigi – negocjacji między stroną litewską a polską, a także z królową Elżbietą, matką wciąż nieletniej Jadwigi.

Jagiełło zobowiązał się do przyjęcia chrześcijaństwa wraz z całym swoim dworem i rodziną. Obiecał też, że zwróci wolność Polakom uwięzionym w WKL, oraz będzie dążył do odzyskania ziem utraconych przez oba państwa, w tym Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i dobrzyńską. Zdeklarował się wypłacie byłemu narzeczonemu Jadwigi, Wilhelmowi Habsburgowi, odszkodowanie w wysokości 200 tysięcy florenów.

Jak stwierdził Jerzy Topolski: „umowa w Krewie okazała się jednym z najbardziej decydujących faktów w historii Polski i Litwy”. Wraz z unią Polska i WKL sprzymierzyli się w walce z Krzyżakami, lecz równocześnie zwiększał się zakres tego konfliktu. Polska także została włączona do nasilającego się konfliktu WKL z Moskwą.

W lutym 1386 r. Jagiełło wraz z innymi książętami przybył do Krakowa i został ochrzczony przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę. Jagiełło otrzymał na chrzcie imię Władysław. Wkrótce odbył się jego ślub z Jadwigą, a 4 marca nastąpiła koronacja na króla Polski.

Każda ze stron przystępowała do unii z własnymi oczekiwaniami. Litewski książę miał nadzieję, że sojusz z Polską będzie przeciwwagą dla potęgi prowadzącego krucjaty na Litwie Zakonu Krzyżackiego. Liczył też na korzyści gospodarcze i kulturowe związane z przyjęciem chrześcijaństwa. Z kolei Polacy zamierzali dzięki przymierzu z sąsiadem prowadzić chrystianizację na Rusi.

Postscriptum

Polska podpisując umowę w Krewie, owszem, wzięła na siebie odpowiedzialność pokojowego chrztu WKL. Jednak dążenie Polski to był tylko jeden czynnik, innym, bardziej ważnym czynnikiem była wola Jagiełły przyjąć chrzest i zobowiązać się ochrzcić WKL. Przede wszystkim należy upatrywać historycznego znaczenia unii w jej konsekwencjach kulturowych – początek europeizacji WKL, wejście WKL w orbitę zachodniej kultury.

Czasami w litewskiej przestrzeni publicznej pojawiają się głosy, niczym z XIX w., które nawołują do szczycenia się pogaństwem jako podstawą litewskiej tożsamości. Owszem, może komuś to i ważne, ale zapomina się o tym, że WKL będące państwem pogańskim, chociaż i było terytorialnie wielkie, przeżywało w XIV wieku kryzys rozwojowy. WKL w porównaniu do zachodnich sąsiadów była prawie na 200 lat w tyle: nie było pisma, nie było szkół i centrów oświaty, nie znano antycznych dzieł i autorów. A co najważniejsze, nie miało trwałych i jawnych sojuszników. Chrystianizacja WKL przyniosła polonizację jako poboczny skutek, ale poprzez polonizację następuje europeizacja. Ślub Jagiełły z Jadwigą zapoczątkował chrystianizację WKL w obrządku rzymskim, a nie greckim.

Na podstawie:

JUČAS, Mečislovas. Krikščionybės kelias į Lietuvą. Vilnius 2000.

KUDIRKO, Jadwiga. Królowie też w Wilnie kochali. Wilno 2008.

BUMBLAUSKAS, Alfredas. Senosios Lietuvos istorija 1009-1795. Vilnius 2004.

KIAUPA, Zigmas. KIAUPIENĖ, Jūratė. KUNCEVIČIUS, Albinas. Lietuvos istorija iki 1795 metų. Vilnius 2000.

JUČAS, Mečislovas. Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: istorijos bruožai. Vilnius 2010.

TOPOLSKI, Jerzy. Historia Polski. Warszawa-Kraków 1992.

https://twojahistoria.pl/encyklopedia/kalendarium/co-sie-zdarzylo-14-sierpnia/

PODCASTY I GALERIE