To kiedy ten dzień zakończenia wojny w Europie?

W maju 1945 r. III Rzesza bezwarunkowo kapitulowała. Jednak to nie oznaczało końca wojny. Nadal toczyli się walki z Japonią na Dalekim Wschodzie. Także trwały lub rozpoczęły się walki partyzanckie w Europie Wschodniej, w której nazistowska okupacja została zastąpiona sowiecką.

Tomasz Bożerocki
To kiedy ten dzień zakończenia wojny w Europie?

Fot. Domena publiczna

Wstęp do kapitulacji

4 maja 1945 r. admirał marynarki wojennej Hans Georg von Friedeburg i generał piechoty Eberhard Kinzel przybyli do kwatery polowej marszałka Bernarda Montgomery’ego w okolicy Luneburga. Celem wizyty było ogłoszenie kapitulacji wojsk niemieckich stacjonujących w Holandii, Danii oraz północnych Niemczech. B. Montgomery odesłał niemieckich negocjatorów do Reims, aby podpisali akt bezwarunkowej kapitulacji w siedzibie Naczelnego Dowództwa Alianckich Sił Ekspedycyjnych (Supreme Headquarters Allied Expeditionary Forces).

Procedura okazała się niesłychanie skomplikowana. Personal SHAEF nie miał klarownych politycznych wskazówek dotyczących warunków przyjęcia kapitulacji oraz udziału Francuzów oraz innych partnerów koalicji w tym procesie. Niemieckie dowództwo wojskowe liczyło na wynegocjowanie złożenia broni wyłącznie przed mocarstwami zachodnimi. Zachodni alianci obawiali się powtórzenia sytuacji z końca I wojny światowej, kiedy kapitulację podpisały tylko władze cywilne. Bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy musiała być ratyfikowana przez najwyższe niemieckie władze wojskowe.

Nie chcąc drażnić Józefa Stalina, SHAEF dopuściło do tych rokowań generała Iwana Susłoparowa, najwyższego stopniem radzieckiego oficera łącznikowego na froncie zachodnim. Najwyższe dowództwo SHAEF rozumiało, że gen. I. Susłoparow miał pełnomocnictwa przyjąć kapitulację III Rzeszy. Generał Walter Bedell Smith, szef sztabu Dwight’a Eisenhower’a, umiejętnie pokierował przebiegiem negocjacji. Szóstego maja gen. W. B. Smith zagroził dla gen. Alfred Jodl (który także przybył do Reims i stanął na czele niemieckiej delegacji), że jeżeli natychmiast upełnomocnieni przedstawiciele delegacji niemieckiej nie podpiszą poddanie całych sił zbrojnych III Rzeszy, wojska zachodnich aliantów zamkną front. Taka decyzja oznaczała, że wszyscy Niemcy pod bronią znajdą się „na łasce” Armii Czerwonej.

Delegacja niemiecka argumentowała, że potrzebne są jej dwie doby na rozpowszechnienie rozkazu złożenia broni z powodu załamania się łączności między dowództwami różnych szczebli. W istocie to była wymówka mająca służyć zyskaniu na czasie i przerzuceniu kolejnych wojsk na zachód. D. Eisenhower zgodził się na tę zwłokę, ponieważ Amerykanom zależało na tym, by jak najwięcej niemieckich specjalistów, szczególnie z dziedziny fizyki wycofałoby się na Zachód.

Kapitulacja w Reims

Akt kapitulacji wojsk został podpisany przez A. Jodla i H. G. Friedeburga wczesnym rankiem w Reims 7 maja 1945 r. o godzinie 2.41 nad ranem. Przewidywał on przerwanie walk 8 maja o godzinie 23.01. Ceremonia kapitulacji odbyła się na pierwszym piętrze surowego szkolnego budynku z czerwonej cegły w Reims. Generał A. Jodl szef Sztabu Dowodzenia Wermachtu oraz szef niemieckiej delegacji podpisał w pokoju operacyjnym SHAEF. Ceremonia odbyła się o drugiej czterdzieści rano siódmego maja, gen. A. Jodl złożył swój podpis na dokumentach rozłożonych na stole. Złożywszy swój podpis, wstał i zwrócił się do generała W. B. Smitha: „Herr General, po złożeniu podpisu los niemieckiego narodu i niemieckiej armii znalazł się w rękach zwycięzców, w tym momencie mogę tylko wyrazić nadzieję, że zwycięzcy okażą się im wielkoduszność”.

Wieści o tym dotarły do USA i Wielkiej Brytanii. Winston Churchill zadepeszował do Stalina z wyjaśnieniem, że wobec tego, iż w Londynie już gromadzą się tłumy, uroczystości z okazji zwycięstwa w Europie odbędą się tam 8 maja, podobnie w USA. Stalin odpowiedział, że wojska sowieckie wciąż kontynuują walki. Oddziały niemieckie nadal broniły się w Prusach Wschodnich, w Kurlandii, Czechach i w wielu innych miejscach. W Jugosławii niemiecki garnizon nie kapitulował jeszcze przez tydzień. Tak więc uroczystości z okazji zwycięstwa, odpisał Stalin, w ZSRS nie mogą zacząć się przed 9 maja.

Stalin uznał, że Związek Sowiecki jako główne mocarstwo koalicji antyhitlerowskiej nie może zaakceptować tej formy przypieczętowania zwycięstwa nad III Rzeszą, a gen. I. Susłoparow nie ma pełnomocnictw do przyjęcia kapitulacji w imieniu ZSRS. Dlatego zażądał ponowienia aktu kapitulacji, tym razem w obecności przedstawicieli naczelnych dowództw czterech głównych państw sojuszniczych.

Kapitulacja w Berlinie

Sowieci urządzili niezależną ceremonię podpisania bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy, która rozpoczęła się w Berlinie tuż przed północą 8 maja, w kwaterze głównej marszałka Georgija Żukowa w dzielnicy Karlshorst. Po stronie niemieckiej podpis pod aktem złożyli feldmarszałek Wilhelm Keitel, stojący na czele Wehrmachtu, admirał H. G. Friedburg, oraz gen H. J. Stumpff, reprezentujący Luftwaffe. Związek Radziecki reprezentował marszałek G. Żukow, natomiast aliantów zachodnich gen. Arthur Tedder (dowódca brytyjskiego lotnictwa), gen. Carl Spaatz (dowódca amerykańskiego lotnictwa strategicznego), i gen. Jean de Lattre de Tassigny (dowódca 1. armii francuskiej). Podpisy złożono o godzinie 22.30. Jednak w Moskwie, ze względu na dwugodzinną różnicę czasu, był już 9 maja i dlatego ten właśnie dzień w Związku Sowieckim obchodzono jako Dzień Zwycięstwa.

Niemcy zostali wyprowadzeni zaraz po podpisaniu stosownych dokumentów. Wówczas rozpoczęła się tęga popijawa na cześć zwycięzców. W całym Berlinie rozległy się wystrzały, gdy oficerowie i żołnierze sowieccy po popijawie zaczęli strzelać w powietrze, i nie tylko w powietrze z okazji zwycięstwa. Także po raz kolejny dopuszczono się gwałtu na bezbronnych kobietach i dziewczynach niemieckich. W czasie tego „święta” „przypadkowo” zginęło wiele bezbronnych osób. Było święto…

ADN-ZB/Archiv II.Weltkrieg 1939-1945 Die bedingungslose Kapitulation der faschistischen deutschen Wehrmacht wird am 8. Mai 1945 in Berlin-Karlhorst unterzeichnet. Links: Der Vertreter des Oberkommandos der Roten Armee, Marschall der Sowjetunion G. K. Shukow, am Tischende Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel. J 0422/600/2 N

Postscriptum

Rosyjska propaganda na różny sposób „oferuje” potencjalnym odbiorcom „poprawną” wersję historii, w której to ZSRS jest zwycięzcą nad nazizmem w Europie, a centralne miejsce w tej narracji zajmuje dzień 9 maja. Tak naprawdę w rosyjskiej narracji nie istnieje dzień 7 maja czy 8 maja.

Nie kwestionuję wkładu ZSRS w ogólne zwycięstwo koalicji antyhitlerowskiej, pochylam głowę nad wszystkimi ofiarami II wojny światowej. Jednak, chcę tylko kolejny raz przypomnieć tym, którzy podziwiają sowieckie zwycięstwo, że zwycięstwo nie byłoby możliwe bez amerykańskich dostaw leków, amunicji, pojazdów różnego rodzaju i nawet konserw! Także chcę przypomnieć, że dla Europy Wschodniej wojna nie skończyła się wraz z nadejściem sowietów. Odwrotnie, z wkroczeniem sowietów wojna, przybrawszy inny kształt i wymiar, toczyła się dalej i była tak samo bolesna jak okupacja nazistowska – tysiące zabitych, dziesiątki tysięcy uwięzionych i zesłanych.

Dlatego ze względu na to nie wypada uważać 9 maja za dzień szczególny – świąteczny. Sowieci „przynieśli” wolność tylko dla bandytów, którzy w czasie okupacji nazistowskiej udawali partyzantów rabując i paląc wsie. Natomiast dla wszystkich innych mieszkańców tego regionu, wkroczenie sowietów to był ciąg dalszy tragedii. Tragedii bolesnej ze względu na to, że dalsza wojna w tym regionie oraz nowa okupacja odbywały się z jawnym pozwoleniem Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych Ameryki. Ironią losu jest też fakt, że okupację wprowadzano wykorzystując amerykański sprzęt.

Można jednoznacznie stwierdzić, że tu na Litwie, czy w Polsce, w Czechach, na Węgrzech nie możemy świętować ani 8 maja ani 9 maja. Europa Wschodnia po wojnie doświadczyła nowej okupacji i wojny, która dotknęła wielu rodzin. Pamięć o tym jest bolesna i wciąż przemawia do nas. Taśma św. Jerzego niestety stała się symbolem tej wojny po wojnie, stała się symbolem kolejnej okupacji. Odpowiadając na pytanie zamieszczone w tytule, można powiedzieć, że w istocie prawdziwym dniem zwycięstwa jest dzień upadki ZSRS – ostatniego okupanta II wojny światowej. To jest nasz Dzień Zwycięstwa…

Na podstawie:

CLOUD, Stanley. OLSON, Lynne. Chłopcy Murrowa: na frontach wojny i dziennikarstwa. Warszawa 2006.

BEEVOR Antony. Druga wojna światowa. Kraków 2013.

https://dzieje.pl/wiadomosci/k-szczerski-obchody-230-rocznicy-konstytucji-3-maja-pokazem-jednosci-regionu

https://twojahistoria.pl/encyklopedia/kalendarium/co-sie-zdarzylo-8-maja/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kapitulacja_III_Rzeszy#/media/Plik:Field_Marshall_Keitel_signs_German_surrender_terms_in_Berlin_8_May_1945.jpg

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kapitulacja_III_Rzeszy#/media/Plik:Eisenhower_and_Tedder_after_Germany’s_surrender.jpg

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kapitulacja_III_Rzeszy#/media/Plik:Rheims-01.jpg

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kapitulacja_III_Rzeszy#/media/Plik:Rheims-02.jpg

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kapitulacja_III_Rzeszy#/media/Plik:Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002,_Berlin-Karlshorst,_Kapitulation,_Shukow,_Keitel.jpg

PODCASTY I GALERIE