Rajd pieszy szlakiem III. Brygady Armii Krajowej „Szczerbca”

Dążąc do uczczenia ofiar III Brygady AK, Wileński Klub Rekonstrukcji Historycznej Garnizon Nowa Wilejka gorąco zaprasza 8 lipca wszystkich sympatyków historii Wileńszczyzny oraz turystyki na rajd pieszy szlakiem III Brygady Armii Krajowej „Szczerbca” w czasie operacji „Ostra Brama”.

Tomasz Bożerocki
Rajd pieszy szlakiem III. Brygady Armii Krajowej „Szczerbca”

Fot. Joanna Bożerodska

Rajd pieszy

Wymarsz 8 lipca o 10.30 z placu przy kościele Matki Boskiej Królowej Pokoju w Nowej Wilejce. Na szlaku rajdu o 12.00 na cmentarzu w Kolonii Wileńskiej przy kwaterze żołnierzy AK odbędą się zorganizowane przez Ambasadę RP w Wilnie uroczystości złożenia wieńców.

III Brygada AK „Szczerbca” w czasie operacji „Ostra Brama”

Zgodnie z założeniami operacji „Ostra Brama”, III Brygada AK pod dowództwem por. Gracjana Fróga „Szczerbca”, wchodząca w skład Zgrupowania AK nr. 1 (dowódca mjr. Antoni Olechnowicz „Pohorecki”), uderzyła na Wilno od strony Belmontu w nocy z 6 na 7 lipca. Ostatecznym celem III Brygady AK była Góra Zamkowa, gdzie miała zedrzeć niemiecką flagę i założyć biało-czerwoną chorągiew. Jedna z kompanii miała opanować budynek poczty głównej na rogu ulic Zamkowej i Świętojańskiej obok kościoła św. Jana.

W nocy z 6 na 7 lipca brygada przystąpiła do realizacji zadań. Brygada zajęła pozycje wyjściowe w Porębach Rekanciskich (dzisiejsze okolice Grygajć) i posuwała się w kierunku Kolonii Wileńskiej. Interesujące jest to, że istnieje mit o starciu III Brygady AK z pociągiem pancernym w okolicach Kolonii Wileńskiej. Jednak rzeczywistość była bardziej prozaiczna. Otóż nie był to pociąg pancerny, ale tylko zwykły pociąg roboczy do naprawy torów, który był wyposażony w karabiny maszynowe dla zabezpieczenia się od ewentualnych ataków partyzantów. Akowcy nie dysponowali rzetelnymi danymi wywiadowczymi, stąd pojawienie się takiego pociągu wywołało spore zamieszanie w szeregach żołnierzy.

Silny opór III Brygada AK napotkała dopiero w okolicach Belmontu, gdzie Niemcy mieli przyszykowane fortyfikacje polowe. Zdobycie Belmontu bez wsparcia moździerzy oraz granatników okazało się niemożliwe. Rozkazem „Szczerbca” atak o świcie 7 lipca został wstrzymany, ale sytuacja akowców nie poprawiła się, ponieważ Niemcy za dnia zaczęli używać wsparcia lotnictwa oraz artylerii co znacznie utrudniło sytuację żołnierzy „Szczerbca”. Dlatego w uderzeniu na Wilno III Brygada AK poniosła ogromne straty. Liczba zabitych według różnych danych waha się od 39 do 57, a liczba rannych waha się od 100 do 192.

Ciekawe relacje z tego dnia zachowały się we wspomnieniach Jana Nagrabieckiego „Wandala”, który pisał:

Postanowiłem jak najszybciej dotrzeć do Szczerbca. Zabrałem ze sobą Włocha, który chciał dalej walczyć z Niemcami. „Szczerbiec” ledwie żywy ze zmęczenia, nieogolony, brudny, przywitał mnie serdecznie, lecz ze zdziwieniem. Zresztą nie było czasu na żadne powitalne ceregiele czy wyjaśniające rozmowy, bo oto pojawią się w progu drewnianego pomieszczenia w ogrodzie warzywnym, zajętym chwilowo przez jego sztab, delegacja od generała majowa Pierekrestowa, dowodzącego – jak nas poinformowano – 65 korpusem piechoty. Oficerowie sowieccy prowadzeni przez gen. Biełkina-Gładyszewa przynieśli „Szczerbcowi” „złotą szablę honorową”, dar generała jako wyraz uznania dla dzielności partyzanckiej 3 brygady.”

Wątpliwe, by miała to być rzeczywiście „złota szabla honorowa”, w każdym razie początkowo stosunki sowietów oraz akowców w czasie walk o Wilno układały się bardzo przyjaźnie. Niestety, późniejsze wydarzenia pokazały rzeczywiste intencje sowietów.

Zdjęcia pochodzą z:

ROKICKI, Paweł. Ku Ostrej Bramie: Wileńska i nowogródzka Armia Krajowa w obronie ziemi ojczystej. Warszawa 2016

https://pl.wikipedia.org/wiki/3_Wile%C5%84ska_Brygada_Armii_Krajowej#/media/Plik:Gracjan_Fr%C3%B3g_(Szczerbiec).jpg

Na podstawie:

WOŁKONOWSKI, Jarosław. Okręg Wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939-1945. Warszawa 1996.

NAGRABIECKI, Jan. Idąc na hasło: zapiski partyzanta. Warszawa 1989.

PODCASTY I GALERIE