Kultura i Historia
zw.lt

Pukszto: Obok Konstytucji 3 Maja chciałbym przypomnieć statuty litewskie

Cieszy, że na Litwie rola dziedzictwa RON i konstytucji 3 Maja jest na nowo przybliżana – oświadczył w audycji Radia „Znad Wilii” „Znamy się ze słyszenia” politolog, historyk oraz kierownik Katedry Politologii na Uniwersytecie Witolda Wielkiego w Kownie Andrzej Pukszto.

„Co raz bardziej ważny. Wydaje się, że historiografia litewska przez wiele lat pomijała znaczenie Konstytucji 3 Maja. Szczególnie historiografia międzywojenna i powojenna, ale ostatnio o niej bardzo dużo się mówi. Nawet część litewskich polityków jest skłonna proponować, żeby 3 maja był świętem i dniem wolnym. Być może w przyszłości Sejm będzie głosował nad tym pytaniem” – oświadczył politolog.

Dodając, że na Litwie w ostatnich latach można zaobserwować, co raz większe „przywiązanie do dziedzictwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów”.

„Pojęcie narodu politycznego, które istniało w XVIII w. już nie istniało w XIX w. , albo uległo wielkiej transformacji. Natomiast wiek XX i XXI ta formułę i definicję narodu politycznego jeszcze inaczej sformułował. Czasami poprzez okulary XX lub XXI w. próbujemy spojrzeć i obecne instrumenty, obecny skład społeczeństwa próbujemy zastosować do wieku XVIII, XVII czy okresu Unii Lubelskiej. Wtedy klucz do narodu był zupełnie inny. Tak samo pojęcie Polak, Litwin, Białorusin, Ukrainiec miały inne znaczenie” – wytłumaczył Pukszto.

Historyk podkreślił, że pewne zmiany zaszły również w polskiej historiografii. „Otwarto nowe horyzonty, co do roli elit WKL w budowaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na nowo polska historiografia opisuje powstanie ruchów narodowowyzwoleńczych i ruchów narodowych: litewskiego, białoruskiego, ukraińskiego, że to nie była intryga kilku osób, a masowe ruszenie na terenach WKL. Właściwie środek i koniec XIX w. przyniósł dla Europy Środkowej i Wschodniej nową formułę narodowości, nową formułę narodu politycznego. Powstaje nowa rola języka oraz prawa” – powiedział Pukszto.

Historyk, sądzi, że Polska i Litwa mogą szczycić się tym, iż na tych terenach kultura prawna „zawsze była na wysokim poziomie”. „Obok Konstytucji 3 Maja chciałbym przypomnieć statuty litewskie. Statut Litewski, który miał trzy redakcje był wydany dzięki arystokracji WKL w roku 1529, 1566 i 1588. Ten statut działał również na terenie Imperium Rosyjskiego do roku 1840. Tylko teraz rolę tej myśli prawnej na nowo uświadamiamy. W okresie globalizacji, kiedy dyskutujemy o plusach i minusach prawa unijnego i europejskiego. Kiedy na nowo resetujemy swoje myślenie o prawie międzynarodowym” – jest przekonany politolog.

Czas kiedy była przyjmowana Konstytucja 3 Maja był okresem trudnym dla Rzeczpospolitej i elity szukały ratunku nie tylko w oporze zbrojnym, ale również w rozwiązaniach prawnych. „To pokazuje poziom kultury politycznej oraz debaty politycznej. Nawet debaty kulturowej, która się odbywała na naszych terenach pod koniec XVIII w. Wilno, obok Warszawy, było ogromnym, znaczącym centrum kulturowym i politycznym. Część tych wydarzeń i część tego procesu decyzyjnego odbywało się w Wilnie” – podkreślił Pukszto.

Wydarzenia sprzed ponad 200 lat mają znaczenie również dzisiaj. „Litwini podobnie jak inne narody poszukują swego miejsca w kontekście UE i jeden z takich postępowych historyków litewskich okresu międzywojennego i powojennego, który był w wielkiej mierze w opozycji do wielu ówczesnych litewskich historyków, Zenonas Ivinskis mówił: znajdźmy miejsce Litwy w historii Europy. To właśnie ta konstytucja lokalizuje miejsce Litwy i litewskości w Europie bardzo wyraźnie. Lokalizuje przede wszystkim w Rzeczpospolitej wielu narodów” – powiedział historyk i politolog.

Audycja „Znamy się ze słyszenia”, prowadzona przez Ewelinę Mokrzecką i Kamila Zalewskiego, leci od poniedziałku do piątku na falach Radia „Znad Wilii” od. godz. 9 do 11.

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Spaudos, radijo ir televizijos rėmimo fondas
Radar Wileński – Poinformuj nas!