Najstarsza polska kolęda ma już 600 lat

Najstarsza zachowana polska kolęda pochodzi z roku 1424 i zaczyna się od słów „Zdrów bądź królu anielski“. Pierwotnie na początku XV wieku tłumaczono na język polski kolędy z łaciny i ze śpiewników czeskich. Najstarsza polska kolęda jest także prawdopodobnie przekładem pieśni czeskiej lub łacińskiej. Polskie tłumaczenie zostało odnalezione w Petersburgu przez Aleksandra Brücknera dopiero w XIX wieku.

zw.lt
Najstarsza polska kolęda ma już 600 lat

Stock Free Angel Images

Nie od razu kościelne pieśni bożonarodzeniowe nazywano kolędami. Rękopis z poezjami na Boże Narodzenie sporządzony w XV wieku nazywa je rotułami. W XVII wieku pisano o kantykach. Wzrost popularności kolęd nastąpił na przełomie XVII i XVIII wieku, wtedy ustalił się sam termin kolęda w znaczeniu kościelnej pieśni bożonarodzeniowej.

Powstała wówczas jedna z najważniejszych polskich kolęd „W żłobie leży”, przypisywana Piotrowi Skardze – do melodii poloneza koronacyjnego króla Władysłąwa IV. Inną bardzo popularną kolędę „Bóg się rodzi” do melodii w rytmie poloneza, napisał Franciszek Karpiński.

Nazwa kolęda pochodzi od łac. Kalendae – w kalendarzu juliańskim, stosowanym też w liturgii średniowiecznej, to pierwszy dzień miesiąca. Na kalendy styczniowe, które zostały przez Juliusza Cezara uznane za początek roku administracyjnego, czyli Nowy Rok składano sobie w antycznym Rzymie życzenia i podarki, zaś pieśni z tej okazji wykonywane określano, tak jak i sam uroczysty dzień, kalendae.

Kolędami nazywamy więc kościelne pieśni bożonarodzeniowe, a świąteczne piosenki słyszane w radiu i telewizji bądź podczas zakupów w galeriach handlowych tak naprawdę nie można uznać za kolędy. Są to z reguły utwory o tematyce związanej nie z narodzeniem Jezusa, lecz z okresem związanym ze świętami Bożego Narodzenia.

Kolędy można usłyszeć z reguły dopiero od drugiej połowy tego miesiąca, a dokładniej od Wigilii. To właśnie od 24 grudnia najczęściej śpiewa się kolędy. Kolędowanie rozpoczyna się w pasterkę, czyli z nocy 24 na 25 grudnia. To w trakcie Pasterki po raz pierwszy można usłyszeć w kościele kolędy.

Zazwyczaj kolędy w kościele śpiewa się do Niedzieli Chrztu Pańskiego, czyli następnej niedzieli po Święcie Trzech Króli. W 2021 r. będzie to niedziela, 10 stycznia.

PODCASTY I GALERIE