Jak III Rzesza Hiszpanię i Japonię zdradziła

23 sierpnia 1939 r. w Moskwie podpisano sowiecko-niemiecki pakt o nieagresji. Przeszedł on do historii jako pakt Ribbentrop-Mołotow, rzadziej jest nazywany paktem Hitler-Stalin. W dołączonym do niego tajnym protokole Europa Wschodnia została rozdzielona na strefy wpływów obu państw, czyli zaplanowano okupacje państw Europy Wschodniej. 23 sierpnia jest Europejskim Dniem Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu, ustanowionym w 2008 r. przez Parlament Europejski.

Tomasz Bożerocki
Jak III Rzesza Hiszpanię i Japonię zdradziła

Fot. Domena publiczna

Jak do tego doszło?

Po zajęciu przez III Rzeszę Czechosłowacji, Wielka Brytania oraz Francja udzieliły „papierowych” gwarancji dla Polski. Rozpoczęte przez Brytyjczyków próby formowania paktu przeciwko III Rzeszy Adolf Hitler uznał za całkiem realne zagrożenie, dlatego chcąc zabezpieczyć się, uczynił krok nie do pomyślenia w wymiarze ideologicznym – rozkazał ministrowi spraw zagranicznych Joachimowi von Ribbentropowi rozpocząć rozmowy na ten temat ze stroną sowiecką. Drugiego sierpnia J. Ribbentrop przekazał stronie sowieckiej, że istnieje możliwość poprawy stosunków między III Rzeszą a Związkiem Sowieckim. W rozmowie z sowieckim przedstawicielem w Berlinie J. Ribbentrop zasugerował sowieckiej stronie możliwość podziału Polski, Litwy oraz innych państw Europy Wschodniej. Strona sowiecka przyjęła wstępną ofertę i dwa dni później niemiecki ambasador w Moskwie przekazał stronie sowieckiej, iż mogłaby ona uznać kraje nadbałtyckie za sowiecką strefę wpływów. To była prawdziwie kusząca oferta i Sowieci nie myśleli o jej odrzuceniu.

14 sierpnia J. Ribbentrop zapowiedział wizytę do Moskwy w celu osiągnięcia konkretnego porozumienia w sprawie możliwego paktu. Wiaczesław Mołotow, radziecki komisarz do spraw zagranicznych, który na tym stanowisku niedawno zmienił Maksima Litwinowa, przekazał Niemcom zaniepokojenie strony sowieckiej z udzielanego przez Niemców wsparcia Japończykom, z którymi Sowieci toczyli wojnę. Jednak wyraził aprobatę co do kwestii losu państw bałtyckich.

Warto zaznaczyć, że niemiecka oferta złożona Sowietom nie była niespodzianką Józefowi Stalinowi. J. Stalin od czasów zdrady monachijskiej rozważał ewentualną możliwość dogadania się z III Rzeszą. Szukano wspólnego mianownika, który mógłby połączyć ideologicznie przeciwstawne reżimy totalitarne. Pierwsze kroki ku takiemu porozumieniu zaczęto czynić ze strony sowieckiej już wiosną 1939 roku. J. Stalinowi przede wszystkim chodziło o możliwość okupacji Litwy, Łotwy i Estonii. Natomiast A. Hitlerowi ewentualne porozumienie z bolszewią pozwoliłoby przeprowadzić wojenne kampanie w Polsce, Francji oraz Wielkiej Brytanii. A. Hitler wiedział, że część jego generałów, pamiętających doświadczenia I wojny światowej, obawiało się wojny na dwa fronty. Dlatego takie porozumienie z Sowietami mogłoby uspokoić tych generałów, którzy obawiali się wojny na dwa fronty.

W tym czasie też nasiliła się antypolska propaganda nazistowskich Niemiec. Polaków oskarżano o rzekomo planowaną wojnę przeciwko III Rzeszy. Szczególny nacisk kładziono na to, że po I wojnie światowej Polska otrzymała Prusy Zachodnie, część Śląska, tzw. „korytarz gdański” itd. Propaganda miała ideologicznie podbudować Niemców do wojny z Polską.

21 sierpnia o 11.30 do niemieckiego Ministerstwa spraw zagranicznych przy Wihelmstrasse w Berlinie dotarła wieść o zgodzie strony sowieckiej na zawarcie paktu o nieagresji. Gdy wiadomość ta dotarła do A. Hitlera w Berghofie, jego alpejskiej rezydencji koło Berchtesgaden, ów ponoć zacisnął triumfalne pięści i uderzył w blat stołu, zwracając się do swojej świty: „Teraz ich mam! Teraz ich mam!”. To miało oznaczać, że A. Hitler czuł, że ma rozwiązane ręce do działań wojennych wobec Polski, Francji i Wielkiej Brytanii. Interesujące jest to, że naród niemiecki wiadomość także przyjął z entuzjazmem, tylko mając przekonanie, iż oznacza to pokój (!). Po raz kolejny mylnie uznano A. Hitlera za świetnego stratega, który osiągnął wszystkie cele bez wojen.

23 sierpnia J. Ribbentrop udał się samolotem do Moskwy. Podczas rokowań wyłoniło się kilka kwestii spornych przy ustalaniu treści tajnego protokołu, które jednak rozwiązano przy satysfakcji obu stron. Tego samego wieczoru A. Hitler wydał swoim armiom wstępne rozkazy do uderzenia na Polskę trzy dni później. Ostatecznie data została przeniesiona na 1 września. Przywódcy Wielkiej Brytanii, Francji i USA prawie od początku dysponowali wiedzą na temat tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow. Informacji tej nie przekazali jednak przedstawicielom władz polskich.

O zdradzie paktu antykominternowskiego

Chociaż Brytyjczykom i Francuzom to był szok, że porozumienie między Sowietami i nazistami nastąpiło tak prędko, jednak bardziej sfrustrowani czuli się sojusznicy III Rzeszy. Hiszpanie oraz Japończycy przeżyli prawdziwy szok. Przecież to III Rzesza była pomysłodawcą paktu antykominternowskiego, podpisanego w czasie wojny domowej w Hiszpanii w 1936 roku. Celem tego paktu było zwalczanie komunizmu, zapobieżenie jego rozpowszechnianiu się w świecie. Jednak III Rzesza „za plecami” sojuszników podpisała umowę z Sowietami. Hiszpania oraz Japonia poczuli się zdradzeni, że nikt ich nie uprzedził o planowanym sojuszu. Hiszpanie z tego zrobili wnioski i widocznie to stało się jedną z przyczyn, dlaczego oficjalnie nie przystąpili do II wojny światowej. Można też przypuszczać, iż Japonia także nie zrobiła wniosków z tego i rezultatem tego było wstrzymanie działań wojennych przeciwko Sowietom w czasie, kiedy tego najbardziej potrzebowali Niemcy, czyli jesienią 1941 r., co, oczywiście, pozwoliło Sowietom przerzucić bezcenne dywizje spod sowiecko – japońskiej granicy pod Moskwę. Ciekawe, czy doszłoby do paktu Ribbentrop – Mołotow, gdyby A. Hitler wziął w rachubę te ewentualne skutki umowy?

Tajny protokół

Podpisany przez J. Ribbentropa i W. Mołotowa tajny protokół dodatkowy, stanowiący integralną część zawartego paktu o nieagresji pomiędzy III Rzeszą i ZSRS, składał się z czterech punktów.

W pierwszym z nich zapisano, iż: „W wypadku terytorialnych i politycznych przekształceń na terenach należących do państw bałtyckich (Finlandia, Estonia, Łotwa i Litwa) północna granica Litwy stanowić będzie jednocześnie granicę stref interesów Niemiec i ZSRS. W związku z tym obie strony uznają zainteresowanie Litwy w stosunku do rejonu Wilna„.

Drugi punkt, bezpośrednio dotyczący Polski, brzmiał następująco: „W wypadku terytorialnych i politycznych przekształceń na terenach należących do Państwa Polskiego granica stref interesów Niemiec i ZSRS przebiegać będzie w przybliżeniu po linii rzek Narwi, Wisły i Sanu. Kwestia, czy w obopólnym interesie będzie pożądane utrzymanie niezależnego Państwa Polskiego i jakie będą granice tego państwa, będzie mogła być ostatecznie wyjaśniona tylko w toku dalszych wydarzeń politycznych. W każdym razie oba rządy rozstrzygną tę kwestię na drodze przyjaznego porozumienia„.

Kolejny z punktów odnosił się do obszaru Europy Południowo-Wschodniej. Strona sowiecka podkreśliła w nim swoje zainteresowanie Besarabią (należącą do Rumunii), natomiast strona niemiecka wyraziła całkowity brak zainteresowania tym terenem.

W ostatnim punkcie dokumentu stwierdzano: „Niniejszy protokół będzie traktowany przez obie strony jako najściślej tajny„.

Treść tajnego protokołu nie pozostawia żadnych wątpliwości, że A. Hitler i J. Stalin są w równej mierze odpowiedzialni za rozpętanie II wojny światowej. Pakt o nieagresji A. Hitlerowi rozwiązał ręce do działań w stosunku do Polski oraz Francji, Wielkiej Brytanii i innych państw na Zachodzie. Natomiast J. Stalinowi pakt ten pozwolił rozpocząć okupację Polski, Litwy, Łotwy, Estonii oraz Finlandii. Przywódca bolszewii wykorzystał dla Związku Sowieckiego przyznaną przez A. Hitlera strefę interesów w Europie i okupował te obszary. Tym samym Związek Sowiecki, zawarłszy pakt z A. Hitlerem, jednoznacznie brał istotny udział w rozpętaniu II wojnie światowej. Włodzimierz Putin w swych artykułach na temat początku II wojny światowej może pisać co mu się podoba, ale prawda i tak pozostanie taką, jaką jest. Związek Sowiecki oraz hitlerowskie Niemcy są współodpowiedzialne za wojnę oraz okupację i terror w Europie Wschodniej.

Zdjęcia:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pakt_Ribbentrop-Mo%C5%82otow

Na podstawie

TOPOLSKI, Jerzy. Historia Polski. Warszawa-Kraków 1992.

BEEVOR Antony. Druga wojna światowa. Kraków 2013.

CLOUD, Stanley. OLSON, Lynne. Chłopcy Murrowa: na frontach wojny i dziennikarstwa. Warszawa 2006.

https://dzieje.pl/aktualnosci/80-lat-temu-podpisano-pakt-ribbentrop-molotow

PODCASTY I GALERIE