Historyk: Co trzeci Litwin mógł popierać radziecką okupację

„Osiemdziesiąt lat po wkroczeniu wojsk radzieckich na Litwę nadszedł czas, aby przyznać, że jedna trzecia Litwinów w 1940 r. naiwnie popierała okupację” – mówi Algimantas Kasparavičius, historyk państwowego Instytutu Historycznego.

lrt.lt
Historyk: Co trzeci Litwin mógł popierać radziecką okupację

Antyradzieckie plakaty w Wilnie, 1990 r./Fot. P. Lileikis/LRT

Po zbrojnym zajęciu Litwy w 1940 r. Związek Radziecki oficjalnie włączył Litwę do ZSRR. Choć opór litewskiej ludności trwał do lat 50. XX wieku, czas okupacji z 1940 r. jest przez wielu postrzegany jako pełen historycznych błędów. Ponadto, okres ten jest dziś poddawany manipulacji przez rosyjską propagandę, zgodnie z którą twierdzi się, że Litwa wstąpiła do ZSRR dobrowolnie i nie została zaanektowana.

Latem 1940 r. W Estonii, na Łotwie i Litwie powstawały tzw. rady ludowe, w większości składające się z ludzi lojalnych wobec Sowietów. Według Kasparavičiusa w proces wciągnięto wielu znanych polityków i przedstawicieli kultury. „Znaczna część litewskiego społeczeństwa […] brała udział w tej politycznej farsie” – mówi historyk, dodając, że nie chodziło tylko o „pospolitą, biedną i zdegradowaną część społeczeństwa”.

„Ale także znaczna część międzywojennej litewskiej elity politycznej [brała w tym udział], co uważam za kwestię bolesną, ale kluczową, która wymaga krytycznej analizy” – dodaje. Do agitacji na ulicach rekrutowano robotników, co dawało obraz niezależnych procesów politycznych. „Masy zrewolucjonizowanych, biednych ludzi […] spędzały całe dnie bez pracy, roznosząc plakaty, które dostali od bolszewickich agentów” – mówi Kasparavičius.

„Społeczeństwo na […] Litwie było stosunkowo ubogie, domagało się zmian społecznych i [nawoływało] do tych rewolucyjnych, radykalnych procesów społecznych, które wypływały z komunistycznej Rosji. Musimy zrozumieć, że Litwa i inne kraje bałtyckie odrodziły się po długim [wieku] bycia częścią Imperium Rosyjskiego” – dodaje historyk. „To społeczeństwo zostało zrewolucjonizowane i […] zdemoralizowane”.

„Polityczna farsa”, według Kasparavičiusa, zakończyła się 3 sierpnia 1940 r., kiedy litewska delegacja w Moskwie wystąpiła o wstąpienie do Związku Radzieckiego. „Oczywiście farsa ta odniosła sukces” – twierdzi Kasparavičius, po czym Litwa została oficjalnie włączona do Związku Radzieckiego.

W obliczu zbrojnego oporu od samego początku, fasada legitymacji, której domagał się Związek Radziecki, zostałaby przełamana. „Gdyby w czerwcu 1940 r. wybuchła wojna, nawet krótka […], zdyscyplinowałaby społeczeństwo, pokazując, co to znaczy współpracować, a co znaczy zdradzać” – powiedział historyk. „Niestety tak się nie stało”.

PODCASTY I GALERIE