Wilno i Wileńszczyzna

W Wilnie zaprezentowana pierwsza wspólna książka polskich i litewskich historyków

"Ta książka jest naszym zobowiązaniem i hołdem dla tego pokolenia, bez którego poświęcenia, ofiary, cierpienia, śmierci, nie upadłby Związek Sowiecki" - mówił prezes Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) dr Jarosław Szarek podczas prezentacji książki "Sowiecki aparat represji wobec litewskiego i polskiego podziemia 1944–1945" w Wilnie. Jest to pierwsza wspólna publikacja polskich i litewskich historyków.

Książka stanowi pierwszy tom serii „Polska i Litwa w XX wieku. Dokumenty z archiwów służb specjalnych”.

„Zarówno naród polski, jak i litewski poniosły w swojej historii dużo strat, których skala jest być może różna, ale metody stosowane przez prześladowców, cierpienia, których nie da się określić liczbami, są bardzo podobne” – zauważyła witając zebranych dyrektor Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy Teresė Birutė Burauskaitė.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Jarosław Szarek podkreślił, że wizyta w Wilnie jest jego pierwszą zagraniczną wizytą od objęcia stanowiska w lipcu 2016 roku.

„Praca nad książką trwała długo, bo umowę o współpracy z naszymi litewskimi partnerami podpisaliśmy jeszcze w 2010 roku. Można zadać pytanie – po co to robiliśmy, po co wydajemy takie książki. Dzisiaj przed południem zostałem zaproszony i bardzo serdecznie przyjęty w wielu instytucjach. Szczególne wrażenie zrobiła na mnie wizyta w dawnej siedzibie KGB. Przejście szlakiem, którym przed kilkoma dziesięcioleciami szli nasi przodkowie – zarówno Polacy, jak i Litwini, szli, aby zostać w bestialski sposób zamordowani, materialne ślady tego w postaci dziur od kul na ścianach, robią niesamowite wrażenie. Podobną drogę przeszedłem rozpoczynając swoją prezesurę w IPN w budynku Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego czyli odpowiednika KGB – polskiej bezpieki w Warszawie. Jakże podobne te cele, karcery, schody, te ściany, wtedy pokryte krwią. I te zdjęcia tych młodych ludzi, Polaków, Litwinów – takie same. Możemy je wymienić – przywieźć te z Warszawy i zawiesić tutaj, a te z Wilna powiesić w Warszawie, tylko specjaliści odróżnią, że tam Polacy, a tu Litwini. Zapłacili najwyższą cenę tylko za to, że chcieli żyć w wolnych, niepodległych krajach” – mówił prezes IPN.

„My dzisiaj możemy się cieszyć tą wolnością, ale to nie zwalnia nas z obowiązku, jaki wobec tamtej ofiary zaciągnęliśmy. Bez ich poświęcenia, ofiary, cierpienia, śmierci, nie upadłby Związek Sowiecki. Nie upadłby komunizm, który przez kilkadziesiąt lat w tak szczególny sposób niszczył nasze narody. Komunizm był drogą donikąd, ale mimo że ci, którzy podjęli z nim walkę, w zamierzeniu komunistów też mieli zniknąć z naszej pamięci, oni dzisiaj wracają. Wracają dzięki wielkiej pracy historyków, dzięki fascynacji młodego pokolenia, które chce odkrywać tę historię, i po to właśnie jest ta książka. Po to to robimy, żeby ta historia więcej się nie powtórzyła. Nie da się stworzyć uczciwego, wolnego świata niszcząc podstawowe wartości. Pamiętajmy jednak, że te wartości okazały się silniejsze i są silniejsze od każdego systemu, który będzie chciał zniszczyć wolność, wolę wolnego życia. IPN uczyni wszystko, abyśmy na drugi tom tej książki nie czekali tak długo, jesteśmy to winni tym ludziom. Ta książka jest hołdem dla tego pokolenia i naszym zobowiązaniem” – dodał Jarosław Szarek.

Dwujęzyczna publikacja zawiera 76 dokumentów NKGB-NKWD dotyczących zwalczania podziemia polskiego i litewskiego (przetłumaczonych z języka rosyjskiego na języki litewski i polski). Wśród nich jest m.in. raport dowództwa bezpieczeństwa państwowego do zastępcy ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS dotyczący działań podziemia polskiego i kontrofensywy NKWD z 2 września 1944 r., informacje agenturalne dotyczące działalności organizacji podziemia antysowieckiego, statystyki NKWD dotyczące likwidacji podziemnych organizacji, a także plany dotyczące likwidacji oddziałów partyzanckich.

W aneksie publikacji jej czytelnicy mogą zapoznać się również z 10 dokumentami wytworzonymi przez podziemie polskie i litewskie; są to m.in. meldunki, sprawozdania, depesze, notatki, protokoły, korespondencja urzędowa dotyczące sowieckich działań wobec polskiego i litewskiego podziemia w latach 1944–1945. Wśród dokumentów jest „List otwarty Ludności Ziemi Wileńskiej i Nowogródzkiej do premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla” z 31 października 1944 r.

„Być może nie wszyscy sobie wyobrażają skalę wykonanej pracy – to nie tylko znalezienie dokumentów i przetłumaczenie ich. Najważniejsze są komentarze archeograficzne. Staraliśmy się przytoczyć biografię każdej osoby wspomnianej w książce, przedstawić kontekst, najważniejsze wydarzenia z jej życia” – mówił jeden z autorów książki Arūnas Bubnys, dyrektor Departamentu Badawczego Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy.

„Historia Litwy w Polsce jest mało znana albo nieznana, tak samo w drugą stronę. Przy powstawaniu tej książki trzeba było stworzyć mechanizm wspólnego pisania, wspólne nazwy, aby historycy w Polsce i na Litwie zrozumieli, co chcemy im przekazać. Najlepszym dowodem na to, jak ważny to krok, jest fakt, że jeszcze przed prezentacją książki kilkunastu moich kolegów z Polski już prosiło o tę publikację. Myślę, że będzie to przełom, dzięki któremu kolejny tom i następne tomy pojawią się również w państwa rękach” – powiedział z kolei polski historyk Piotr Niwiński.

W przyszłości planowane jest wydanie kolejnych tomów źródeł poświęconych stosunkom polsko-litewskim w latach drugiej wojny światowej, a także współpracy organów bezpieczeństwa PRL i ZSRS (LSRS) po 1945 r.

Prezentacja książki z udziałem polskich i litewskich autorów odbędzie się również w czwartek na Uniwersytecie Witolda Wielkiego w Kownie.

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Radar Wileński – Poinformuj nas!