Wilno i Wileńszczyzna
Antoni Radczenko

Powstał Społeczny Komitet Odrodzenia Cmentarza na Zakrecie

Dzięki oddolnej inicjatywie kilku społeczników w Wilnie powstał Społeczny Komitet Odrodzenia Cmentarza na Zakrecie. Jednym z inicjatorów jest harcerz Marian Sokalski, który kilka miesięcy pracował w archiwach nad identyfikacją poległych żołnierzy.

Powstał Społeczny Komitet Odrodzenia Cmentarza na Zakrecie
Fot. Joanna Bożerodska

Na cmentarzu są pochowani żołnierze polegli w I wojnie światowej – żołnierze niemieccy, rosyjscy, autro-węgierscy oraz polscy z okresu walk z bolszewikami w latach 1918-20. Są też groby żołnierzy litewskiego pochodzenia. W okresie międzywojennym znajdowała się tu oddzielna kwatera żołnierzy polskich. Jednym z celów Komitetu jest odbudowa polskiej kwatery.

Na początku marca 2015 r. wileńscy harcerze 1 Wileńskiej Drużyny Harcerzy „Trop” im. A. Małkowskiego ZHPnL w okolicach dworca odnaleźli  mur z nagrobków z czasów I Wojny Światowej. Za zgodą władz miasta harcerze go rozebrali, a nagrobki zostały przetransportowane do magazynu spółki komunalnej Samorządu m. Wilna Grinda. „Po tym, jak komitet zostanie zarejestrowany, to w pierwszej kolejności zapytamy, czy te nagrobki będą mogły wrócić na miejsce. Dalszym krokiem będzie zwrócenie się do Departamentu Zabytków Kultury, czy można wprowadzić jakiekolwiek zmiany” – powiedział podczas spotkania Marian Sokalski.

„Naszym obowiązkiem, litewskich Polaków, jest przywrócenie tego, co zbudowali nasi przodkowie w okresie międzywojennym” – dodał drugi inicjator powołania Komitetu dziennikarz Walenty Wojniło.

Inicjatorzy mają nadzieję, że przynajmniej częściowo uda się odtworzyć kwaterę jeszcze w tym roku, ponieważ w roku 2018 odbędą obchody nie tylko setnych rocznic odzyskania niepodległości przez Polskę i Litwę, ale mija sto lat od zakończenia I wojny światowej.

Obecny na spotkaniu konsul generalny RP na Litwie Marcin Zieniewicz oświadczył, że strona polska będzie wspierała inicjatywę. „Chciałbym zadeklarować zainteresowanie naszej ambasady w udziale w tym projekcie” – zaznaczył konsul. Zieniewicz dodał, że ambasada w tej kwestii będzie współpracowała z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.

Swą pomoc zaoferował przedsiębiorca, dyrektor spółki Žybartuva Andrzej Orłowski Andrzej Orłowski. Ostatnio spółka była wykonawcą prac porządkowych polskiej kwatery w Duksztach w rejonie ignalińskim. „Kwaterę da się odtworzyć, to nie jest coś skomplikowanego” – zapewnił Orłowski.

Cmentarz wojskowy na Zakrecie założyły niemieckie władze okupacyjne w 1915 roku. Cmentarz liczył 2361 nagrobków osobowych oraz 68 grobów masowych. W okresie międzywojennym powstała polska kwatera, która w 1939 roku liczyła 53-58 nagrobków. W latach 1947-48 cmentarz został zniszczony przez władze sowieckie. Co prawda sowiecie usunęli tylko nagrobki, a ciała poległych żołnierzy nadal są na miejscu.