Opinie
Mirosław Dawlewicz zw.lt

Dawlewicz: Rejon wareński czy rejon orański? Warena czy Orany?

W jednej z relacji prasowych cyklu Kronika kryminalna, drukowanego w polskiej prasie wileńskiej, znalazł się następujący fragment: ,,Łoś spowodował wypadek na drodze. W rejonie wareńskim na skutek zderzenia auta z łosiem ucierpiał kierowca. Do wypadku doszło w niedzielę wieczorem, na magistrali Wilno-Warena-Grodno".

Tak się składa, że współczesnej nazwie litewskiej miasta Varėna odpowiada nazwa polska – Orany. Zanik początkowego „w-” w formie polskiej nastąpił nie w sposób fonetyczny, lecz wskutek pewnego procesu językowego, polegającego na pominięciu przyimka „w-” w nazwie, tzw. fałszywej dekompozycji (zob. J. Otrębski, Slawizacja litewskich nazw wodnych i miejscowych, [w:] Z polskich studiów slawistycznych, Seria 2, T. 1, Warszawa 1963, s. 277-278). Stąd też, np.: lit. Valkininkai: pol. Olkieniki; lit. Vievis: pol. Jewie itd.

Postać nazwy miejscowej Orany ma swoją tradycję w polszczyźnie. Toponim Orany notuje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (podaje, że w dokumentach nazwa występowała również w postaci Worany, Waranii; SGKP VII:571, Warszawa 1886). Podobnie we współczesnym wykazie Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju podano jako standardową formę Orany („Nazewnictwo geograficzne świata”, zeszyt 11, „Europa”, cz. I, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa 2009, s. 121). Tradycja zapisu nazwy w polszczyźnie w postaci Orany nakazuje jej preferowanie w wydawnictwach normatywnych. Taką też pisownię przyjmują autorzy internetowego ,,Normatywnego słownika polskich nazw miejscowych z obszaru Litwy” (w przygotowaniu).

Orany odmieniają się według wzoru deklinacji częstego typu nazw pluralnych zakończonych na -ny, por. Święciany, Mitruny, a więc: D. (do) Oran (w spolszczonych nazwach geograficznych tego typu, odmieniających się jak rzeczowniki w liczbie mnogiej, przeważa dopełniacz bezkońcówkowy), C. (ku) Oranom, N. (z) Oranami, Msc. (o) Oranach.

Od nazwy Orany pochodzą określenia mieszkańców: m. oranianin (D. oranianina, C. oranianowi); ż. oranianka; M. lmn. (ci) oranianie, D. lmn. (tych) oranian, a także przymiotnik orański.

Etymologia miejscowości, którą otaczają grzybodajne lasy (co roku w Oranach organizowane jest Święto Grzybów ściągające amatorów grzybobrania nie tylko z Litwy) nie jest do końca jasna. Źródła litewskie podają kilka różnych hipotez, próbujących wyjaśnić genezę nazwy. Legenda głosi, że nazwa miejscowości wywodzi się od imienia bogini Varėnė, patronki myśliwych i rybaków, którzy osiedalali się na tych terenach. Językoznawca litewski A. Vanagas sądzi natomiast, że nazwa osiedla pochodzi od rzeczki Varėná (współczesna nazwa Varėnė : pol. Oranka) (zob. A. Vanagas, Lietuvos miestų vardai, Mokslo ir enciklopedijų leidykla, Vilnius 2004).

dr Mirosław Dawlewicz
Centrum Polonistyczne Uniwersytetu Wileńskiego

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Radar Wileński – Poinformuj nas!