Kultura i Historia
PAP

90. rocznica urodzin Zbigniewa Brzezińskiego – przyjaciela Litwy

28 marca 1928 r. urodził się Zbigniew Brzeziński: profesor nauk politycznych, politolog, dyplomata, doradca ds. bezpieczeństwa narodowego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jimmy'ego Cartera (1977-81). Był jednym z najbardziej wpływowych strategów polityki zagranicznej USA. Dziś przypada 90. rocznica jego urodzin. Był wielkim przyjacielem Litwy.

Brzeziński zmarł w maju 2017 r., mając 89 lat. Uwzględniając zasługi wobec naszego kraju Uniwersytet Wileński postanowił upamiętnić znanego Polaka. Instytut Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Wileńskiego jedną z sal nazwał imieniem Zbigniewa Brzezińskiego. Natomiast władze miasta Wilna podjęły decyzję uporządkowania placu Waszyngtona, gdzie ma zostać upamiętniony znany politolog i doradca prezydenta USA.

Z Warszawy do USA

Zbigniew Brzeziński urodził się w Warszawie 28 marca 1928 r. Jego ojciec Tadeusz Brzeziński był dyplomatą, od 1938 r. konsulem RP w Kanadzie. Przyszły doradca prezydenta Cartera skończył tam szkołę i Uniwersytet McGilla w Montrealu, a na Uniwersytecie Harvarda obronił pracę doktorską z historii totalitaryzmu sowieckiego. W 1958 r. został obywatelem USA. Rok wcześniej, po raz pierwszy od emigracji za Zachód odwiedził Polskę.
Po doktoracie wykładał na Harvardzie, a w 1960 r. został profesorem na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Od młodości związany był z Partią Demokratyczną, doradzał prezydentom: Johnowi Kennedy’emu i Lyndonowi Johnsonowi. W latach 70. polemizował z antywojenną lewicą w swej partii i krytykował politykę odprężenia prezydentów Richarda Nixona i Geralda Forda, która kładła – jego zdaniem – nadmierny nacisk na kontrolę zbrojeń, nie doceniając kwestii praw człowieka, co prowadziło do ustępstw wobec ZSRR.

Doradca Cartera

Jako współzałożyciel tzw. Komisji Trójstronnej, organizacji polityków i biznesmenów pragnących zacieśnienia sojuszu USA, Europy i Japonii, Brzeziński zaprosił do niej ówczesnego gubernatora Georgii Jimmy’ego Cartera. Kiedy Carter został prezydentem, mianował go swym doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego.

Na nowym stanowisku Brzeziński położył nacisk na kluczową rolę „trzeciego koszyka”, praw człowieka w Akcie Końcowym Helsińskiej Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Wzmocniło to opozycję w ZSRR i krajach Europy Wschodniej. Forsując ten kurs, Brzeziński musiał przezwyciężyć opór sekretarza stanu Cyrusa Vance’a, który opowiadał się za ustępstwami wobec Moskwy, aby ułatwić rozmowy o redukcji broni strategicznej (SALT).

Interwencja ZSRR

Po sowieckiej inwazji w Afganistanie, Brzeziński zorganizował pomoc dla afgańskich mudżahedinów. Kosztem 3 miliardów dolarów CIA, współpracując z wywiadem Pakistanu, dostarczyła im m.in. pociski rakietowe Stinger, którymi mogli zestrzeliwać sowieckie helikoptery.
Zimą 1980 r. z inicjatywy Brzezińskiego ustępujący z urzędu Carter zmobilizował przywódców Europy Zachodniej oraz papieża Jana Pawła II, aby wystąpili w obronie Polski, zagrożonej interwencją ZSRR. W listach przestrzegli oni Moskwę przed tym krokiem uprzedzając, że położy to kres odprężeniu w Europie.

Po odejściu z rządu w 1981 r. Brzeziński pozostał wpływowym ekspertem ds. polityki zagranicznej USA. Szczególnie angażował się w sprawy polityki wobec ZSRR i bloku wschodniego.

Zasłużony dla Polski i Litwy

Prof. Zbigniew Brzeziński miał ogromne zasługi dla państwa litewskiego m.in. był architektem procesów wstąpienia Litwy do NATO. W 1998 r. został odznaczony Orderem Wielkiego Księcia Giedymina I klasy. Uniwersytet Wileński nadał mu tytuł doktora honoris causa, a miasto Wilno honorowe obywatelstwo.
Profesor miał też ogromne zasługi dla Polski. Mocno wspierał przyjęcie Polski do NATO, współpracując na tym polu z Polonią amerykańską.

Tagi:

Więcej informacji
Radio Znad Wilii


Radio ZW FUN


Radar Wileński – Poinformuj nas!